Ky ilaç 4,000-vjeçar, i përdorur zakonisht për dhimbjet, mund të parandalojë formimin dhe përhapjen e disa tumoreve në trup – zbulime që tashmë po ndikojnë në politikat shëndetësore.
Nick James, një zejtar britanik në të 40-at, u shqetësua për shëndetin e tij pasi nëna e tij vdiq nga kanceri dhe vëllai, bashkë me disa anëtarë të tjerë të familjes, u diagnostikuan me kancer të zorrës së trashë. Ai vendosi të bëjë testim gjenetik dhe rezultoi se mbante një gjen të dëmtuar që shkakton sindromën Lynch, një gjendje që rrit ndjeshëm rrezikun për këtë lloj kanceri.
Ndihma erdhi nga një burim i papritur, kur James u bë personi i parë që mori pjesë në një studim klinik për të testuar nëse një dozë e përditshme aspirine – një ilaç pa recetë – mund të mbrojë nga zhvillimi i kancerit.
Në varësi të mutacionit gjenetik, 10–80% e personave me sindromën Lynch zhvillojnë kancer të zorrës gjatë jetës. Por deri tani rezultatet për James janë pozitive. “Ai ka marrë aspirinë për 10 vite dhe nuk ka zhvilluar kancer deri tani,” thotë John Burn, profesor i gjenetikës klinike në Universitetin e Newcastle, që drejtoi studimin.
Edhe pse duket e pabesueshme, prej kohësh ka pasur indicie se aspirina mund të ulë rrezikun e përhapjes së kancerit kolorektal, ose madje të parandalojë shfaqjen e tij. Gjatë vitit të fundit, një sërë studimesh e kanë forcuar këtë provë. Disa vende tashmë kanë ndryshuar udhëzimet mjekësore për ta përfshirë si mbrojtje për grupet me rrezik të lartë (me këshillën që përdorimi të bëhet vetëm nën mbikëqyrjen e mjekut).
Rrënjë të lashta
Zbulimet e fundit hedhin dritë të re mbi një nga ilaçet më të vjetra dhe më efektive. Në fund të shekullit XIX, arkeologët zbuluan tabela balte 4,400-vjeçare në Mesopotami, ku përmendej përdorimi i një substance nga shelgu. Sot dihet se ajo përmban salicinë, që trupi e shndërron në acid salicilik për të lehtësuar dhimbjen – shumë i ngjashëm me aspirinën moderne.
Studimi modern nisi në vitin 1763, kur Edward Stone përshkroi efektet kundër temperaturës të lëvores së shelgut. Rreth një shekull më vonë, shkencëtarët sintetizuan formën më të sigurt – acidin acetilsalicilik – që u hodh në treg nga Bayer.
Më pas u zbulua se aspirina ndihmon edhe në parandalimin e sëmundjeve kardiovaskulare, duke holluar gjakun dhe ulur mpiksjen. Në vitin 1972, u sugjerua edhe roli i saj në parandalimin e kancerit, pas eksperimenteve te minjtë.
Megjithatë, për shumë vite nuk ishte e qartë nëse këto efekte vlejnë edhe për njerëzit. Një kthesë erdhi në vitin 2010, kur studiuesit analizuan të dhënat dhe gjetën se aspirina ul si shfaqjen ashtu edhe përhapjen e kancerit.
Prova në rritje
Studimi i John Burn me pacientë me sindromën Lynch tregoi se marrja e 600 mg aspirinë çdo ditë për të paktën dy vite përgjysmoi rrezikun e kancerit të zorrës.
Studime më të reja sugjerojnë se edhe doza më të ulëta (75–100 mg) mund të jenë po aq efektive. “Personat që morën aspirinë për dy vite kishin 50% më pak kancer,” thotë Burn.
Kjo është e rëndësishme sepse aspirina mund të ketë efekte anësore si gjakderdhje, ulçera apo probleme me stomakun, dhe dozat më të ulëta tolerohen më mirë.
Në Suedi, këto gjetje kanë ndryshuar praktikën mjekësore: pacientët me kancer të zorrës testohen për mutacione specifike dhe, nëse i kanë, u rekomandohet aspirinë.
Studime të tjera janë në zhvillim për të parë nëse aspirina ndihmon edhe në lloje të tjera kanceri.
Si funksionon?
Mekanizmi i saktë mbetet ende i paqartë. Aspirina vepron si brenda qelizave ashtu edhe jashtë tyre.
Një teori lidhet me frenimin e një enzime që ndihmon rritjen e pakontrolluar të qelizave. Një tjetër sugjeron se aspirina ndihmon sistemin imunitar të identifikojë dhe shkatërrojë qelizat kancerogjene duke ulur faktorët e mpiksjes së gjakut.
Kush duhet ta përdorë?
Ende nuk ka një përgjigje të qartë. Disa studiues mendojnë se përfitimet mund të justifikojnë përdorim më të gjerë, ndërsa të tjerë theksojnë se duhet të kufizohet vetëm te grupet me rrezik të lartë.
“Aspirina mund të ndihmojë, por nuk është për të gjithë,” thonë ekspertët, duke paralajmëruar për efektet anësore.
Në përfundim, aspirina po del si një mjet i mundshëm në luftën kundër kancerit, por përdorimi i saj duhet të jetë i kujdesshëm dhe gjithmonë nën këshillën e mjekut./Përshtati nga BBC, ekofin.al
