Qeveria ka nxjerrë për konsultim publik Dokumentin e Politikave për Zhvillimin e Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme 2026-2030, një strategji që synon të transformojë mënyrën se si mbështetet biznesi shqiptar në vitet e ardhshme.
Shumë biznese, por pak kompani konkurruese
Sipas të dhënave që referon dokumenti, ndërmarrjet e vogla dhe të mesme përfaqësojnë 99.9% të bizneseve aktive në vend, gjenerojnë 82% të punësimit, 81.4% të shitjeve neto dhe 78.1% të vlerës së shtuar në ekonomi. Megjithatë, pesha e tyre dominuese nuk është shoqëruar me produktivitet, inovacion dhe eksport në të njëjtat nivele me vendet e Bashkimit Europian.
Dokumenti e përshkruan qartë situatën: shumica e bizneseve shqiptare vazhdojnë të mbeten mikro ose të vogla, me kapacitete të kufizuara teknologjike, me vështirësi për të gjetur fuqi punëtore të kualifikuar, me akses të kufizuar në financim dhe me pjesëmarrje të ulët në tregjet ndërkombëtare.
Nga mbështetja e fragmentuar te një sistem i integruar për NVM-të
Në këtë kuadër, strategjia synon të ndryshojë modelin e zhvillimit të NVM-ve, duke kaluar nga mbështetja e shpërndarë dhe shpesh fragmentare drejt një sistemi të integruar që lidh aftësitë, inovacionin, digjitalizimin, financimin dhe eksportet. Qeveria synon që deri në vitin 2030 Shqipëria të ketë një ekosistem modern dhe inteligjent të NVM-ve, plotësisht të integruar në Tregun Unik Europian.
Një nga konstatimet më interesante të dokumentit është se problemi nuk qëndron më te mungesa e strategjive apo institucioneve. Përkundrazi, Shqipëria ka ndërtuar gjatë viteve një numër të madh instrumentesh mbështetëse për biznesin, por ato shpesh kanë funksionuar të shkëputura nga njëra-tjetra. Dokumenti evidenton fragmentimin mes institucioneve si AIDA, AKPA, AKSHI dhe AKKSHI, si dhe mungesën e koordinimit mes programeve të ndryshme të mbështetjes.
Pikërisht për këtë arsye, strategjia nuk propozon krijimin e institucioneve të reja, por koordinimin e atyre ekzistuese në një sistem të vetëm politikash. Në qendër të saj vendoset rritja e produktivitetit, si elementi që mund të mundësojë paga më të larta, konkurrencë më të fortë dhe eksporte me vlerë më të madhe të shtuar.
Ekonomia mbetet e varur nga sektorë me produktivitet të ulët
Problemi tjetër që strategjia e trajton hapur është varësia e ekonomisë shqiptare nga sektorët me produktivitet relativisht të ulët. Dokumenti vëren se pesha e industrisë përpunuese në ekonomi ka ardhur duke u tkurrur, ndërsa ndërtimi dhe shërbimet kanë fituar terren. Kjo ka sjellë rritje ekonomike dhe punësim, por jo domosdoshmërisht rritje të produktivitetit dhe inovacionit.
Pesë prioritetet kryesore të strategjisë
Në këtë kuadër, strategjia vendos pesë prioritete kryesore: zhvillimin e aftësive sipërmarrëse dhe profesionale, inovacionin dhe ekonominë e dijes, digjitalizimin dhe Industrinë 4.0, tranzicionin e gjelbër dhe ndërkombëtarizimin e bizneseve shqiptare.
Digjitalizimi i bizneseve mbetet pas shërbimeve publike
Një vëmendje e veçantë i kushtohet transformimit digjital. Dokumenti pranon se shumica e NVM-ve shqiptare përdorin teknologjinë në mënyrë bazike, ndërsa adoptimi i automatizimit, inteligjencës artificiale, analizës së të dhënave dhe proceseve të avancuara digjitale mbetet ende i kufizuar. Shqipëria ka bërë progres në digjitalizimin e shërbimeve publike, por jo në transformimin teknologjik të vetë ndërmarrjeve.
Financimi, pengesa kryesore për bizneset inovative
Po aq problematik mbetet edhe aksesi në financa. Edhe pse sistemi bankar është i qëndrueshëm dhe likuid, kreditimi i biznesit vazhdon të mbështetet kryesisht te kolaterali. Kjo e bën të vështirë financimin e startup-eve, bizneseve inovative apo kompanive që kërkojnë të investojnë në teknologji dhe zgjerim. Strategjia synon të promovojë skemat e garancisë, financimin alternativ, kapitalin sipërmarrës dhe instrumente të tjera që mund të zbusin këtë pengesë.
Mungesa e fuqisë punëtore dhe hendeku i aftësive
Një dimension kritik lidhet me mungesën e fuqisë punëtore. Dokumenti evidenton se bizneset po përballen gjithnjë e më shumë me mungesë aftësish profesionale, ndërsa rënia e popullsisë dhe emigracioni po e bëjnë situatën më të vështirë. Në këtë kontekst, strategjia kërkon lidhje më të fortë mes sistemit arsimor, formimit profesional dhe nevojave konkrete të sipërmarrjes.
Synimi për më shumë eksporte dhe integrim në zinxhirët e BE-së
Një tjetër objektiv ambicioz është rritja e pjesëmarrjes së NVM-ve në eksport. Aktualisht eksportet shqiptare mbeten të përqendruara në një numër të kufizuar sektorësh dhe me vlerë të shtuar relativisht të ulët. Strategjia synon të ndihmojë bizneset të adoptojnë standarde evropiane, të certifikohen, të hyjnë në zinxhirët e furnizimit të BE-së dhe të zgjerojnë praninë në tregjet ndërkombëtare.
Roli i institucioneve dhe Observatori Kombëtar i NVM-ve
Në planin institucional, zbatimi do të drejtohet nga Ministria e Ekonomisë dhe Inovacionit, ndërsa AIDA do të mbajë peshën kryesore në implementimin e programeve mbështetëse. Një rol të rëndësishëm do të kenë gjithashtu AKPA për aftësitë profesionale, AKSHI për transformimin digjital, AKKSHI për inovacionin dhe Banka Shqiptare e Zhvillimit për instrumentet financiare. Dokumenti parashikon gjithashtu ngritjen e Observatorit Kombëtar të NVM-ve për monitorimin e rezultateve.
Sfida kryesore mbetet zbatimi
Nëse strategjia zbatohet me sukses, ajo mund të shënojë një ndryshim të rëndësishëm në modelin ekonomik të vendit. Por sfida kryesore mbetet e njëjtë: Shqipëria ka prodhuar ndër vite shumë dokumente strategjike, ndërsa problemi ka qenë zbatimi i tyre. Për këtë arsye, suksesi i Dokumentit të Politikave për NVM-të 2026-2030 nuk do të matet nga numri i masave të shkruara në letër, por nga aftësia për të krijuar më shumë biznese që eksportojnë, investojnë, inovojnë dhe konkurrojnë në tregun europian. /ekofin.al
