Nga Nora Kushti *
A ju ka pyetur ndonjëherë dikush se ku e shihni veten në vitin 2030?
Shumica prej nesh do të ndaleshin. Shumica do të hezitonin. Por Heraldo dhe Sabjan jo.
Ata e shohin 2030-ën qartë.
Shohin rreshta ullinjsh me ngjyrë argjendi-jeshile nën diellin shqiptar. Shohin shishe me vaj ulliri ekstra të virgjër premium në raftet gourmet në gjithë Evropën. Shohin “Grekan” të shfaqet me krenari në etiketa në Itali, në BE, madje edhe në SHBA.
Ata nuk e shohin vetëm të ardhmen.
Ata po e ndërtojnë atë.
Në zemër të Grekanit, një fshat në bashkinë e Belshit—një zonë e njohur për 84 liqenet e saj dhe traditat shekullore të ullirit—dy të rinj vendosën të ndalonin së prituri për mundësi.
Në vend të kësaj, ata do ta krijonin vetë atë.
Njëri kishte kaluar dhjetë vite në emigracion. Tjetri kishte përjetuar zhgënjimin e një biznesi që nuk pati sukses.
Të dy e njihnin pasigurinë. Të dy e dinin çfarë do të thoshte të filloje nga zero.
Por ata dinin edhe diçka tjetër: toka e tyre kishte 1,500 deri në 2,000 rrënjë ullinj.
Ullinjtë janë të durueshëm. Ata kthehen çdo vit. Edhe ata u kthyen.
Në vitin 2022, Heraldo Çekrezi dhe Sabjan Rusta regjistruan Grekan shpk. Jo thjesht si një kompani—por si një angazhim.
Fabrika e tyre qëndron në qendër të fshatit, një godinë njëkatëshe e rinovuar, e dedikuar tërësisht për prodhimin e vajit të ullirit.

Çdo vit, 150–170 fermerë sjellin ullinjtë e tyre aty. 85 ton vaj ulliri përpunohen dhe 25 ton shiten vetëm për këtë sezon. Pesë deri në gjashtë persona gjejnë punësim sezonal. Dhjetëra familje varen nga ky shërbim.
Rezultati është më shumë se vaj.
Është vlerë lokale. Të ardhura lokale. Dinjitet lokal.
Por ndërtimi i kësaj nuk ishte i lehtë. Një linjë kredie afatgjatë rëndonte mbi ta. Kishte sezone dyshimi.
Pastaj erdhi pika e kthesës.
Pika e kthesës: Rritja me biznesin e tyre
Një ditë të zakonshme, ata morën një telefonatë nga Drejtoria e Bujqësisë në Bashkinë e Belshit. Kishte një mundësi për t’u bërë pjesë e programit “Rritja me Biznesin Tënd” (GYB), një program i mbështetur nga UNDP, i financuar nga Qeveria e Suedisë dhe i zbatuar në partneritet me FAO, ILO dhe UNIDO.
Ata mund të kishin thënë: “Ne dimë tashmë si të bëjmë vaj ulliri.”
Në vend të kësaj, thanë: “Biznesi ndryshon çdo ditë. Ne nuk dimë gjithçka.”
Ky vendim riformësoi të ardhmen e tyre.
Me mbështetjen e një konsulenteje të dedikuar të GYB, ata forcuan kapacitetet e tyre teknike dhe menaxheriale. Përmirësuan njohuritë mbi Praktikat e Mira të Prodhimit dhe metodologjinë 5S. Rishikuan modelin e tyre të biznesit.
Fituan qartësi mbi kostot, burimet e të ardhurave dhe segmentet e klientëve. Mësuan se marketingu ndërton pozicionim—jo vetëm dukshmëri. Forcuan planifikimin financiar dhe praktikat e qëndrueshmërisë.
Më e rëndësishmja, ndryshuan mënyrën e të menduarit.
Fabrika nuk ishte më thjesht një vend për të shtrydhur ullinjtë.
Ajo u bë një markë në zhvillim.

Ata morën pjesë në webinare ndërkombëtare të agritech-ut, iu bashkuan “Export ON 2026” dhe filluan të eksploronin tregje të reja. Ridizenjuan modelin e biznesit—duke kaluar përtej përpunimit me shumicë drejt një linje premium vaj ulliri ekstra të virgjër, të ambalazhuar, të nxjerrë në të ftohtë dhe me origjinë të vetme.
“Ajo që më bëri më shumë përshtypje tek Heraldo dhe Sabjan ishte përulësia e tyre,” thotë Alketa Qendro, konsulentja e biznesit që i mbështet. “Pavarësisht se drejtonin tashmë një fabrikë funksionale, ata vinin në çdo seancë si nxënës. Bënin pyetje, mbanin shënime dhe—më e rëndësishmja—zbatonin menjëherë atë që mësonin. Ata nuk morën pjesë thjesht në trajnim; e kthyen njohurinë në veprim.”
Ajo një telefonatë u dha drejtim. Dhe drejtimi ndryshoi gjithçka.
2030: Një shishe me histori
Ëndrra e tyre është e guximshme: vaj ulliri ekstra premium, i nxjerrë në të ftohtë, me prodhim të kufizuar dhe me origjinë të vetme.
Jo thjesht i shitur me litra. Por i ambalazhuar me identitet. I gjurmueshëm. I pastër. I qëndrueshëm.
Një imazh i ri tregtar është gati. Një faqe interneti është në zhvillim.
Tregje të reja janë në horizont—konsumatorë gourmet, kanale HoReCa, tregje dhuratash, destinacione eksporti.
Sepse vaji i ullirit ka sezon. Por ambicia jo.
Ata po zgjerojnë idetë përtej prodhimit. Po diversifikojnë burimet e të ardhurave. Po stabilizojnë modelin e tyre të biznesit.
Ata nuk po ndërtojnë një fabrikë sezonale. Ata po ndërtojnë qëndrueshmëri.

Kjo nuk është thjesht një histori për ullinjtë. Është një histori për emigracionin që kthehet në rikthim. Për pasigurinë që kthehet në strategji.
Është për të rinjtë që zgjedhin Shqipërinë rurale—jo ta braktisin atë. Është për të bërë një pyetje ndryshe: jo “Ku do të jem në 2030?”
Por “Çfarë mund të ndërtoj që edhe të tjerët ta shohin veten këtu në 2030?”
Heraldo dhe Sabjan shohin një fshat ku fermerët nuk shesin lirë dhe pa përpunim.
Shohin vlerë të shtuar në vend.
Shohin vende pune të krijuara në vend.
Shohin Grekanin në hartën e Mesdheut—jo si një pikë e harruar, por si një origjinë premium.
Dhe në vitin 2030, kur dikush më në fund do t’i pyesë se ku e shohin veten—
Ata thjesht do të mbajnë lart një shishe. Dhe do të thonë:
“Pikërisht këtu.”
* Nora Kushti, Drejtuese e Komunikimit dhe Partneriteteve, PNUD Shqipëri
