Algoritmet e mediave sociale, në formën e tyre të njohur, tashmë janë 15 vjeç. Ato lindën me prezantimin nga Facebook të lajmeve të renditura, të personalizuara në 2009 dhe kanë transformuar mënyrën se si ne ndërveprojmë në internet. Dhe si shumë adoleshentë, ata përbëjnë një sfidë për të rriturit që shpresojnë të frenojnë teprimet e tyre. Por kjo nuk është në dorën tonë. Vetëm këtë vit, qeveritë në mbarë botën janë përpjekur të kufizojnë ndikimet e përmbajtjes së dëmshme dhe keqinformimit në mediat sociale, efekte që përforcohen nga algoritmet.
Në Brazil, autoritetet ndaluan shkurtimisht X, i njohur më parë si Twitter, derisa faqja ra dakord të emëronte një përfaqësues ligjor dhe të bllokonte një listë llogarish që autoritetet i akuzuan se kishin vënë në dyshim legjitimitetin e zgjedhjeve të fundit të vendit. Ndërkohë, BE-ja ka futur rregulla të reja që kërcënojnë të gjobisin firmat e teknologjisë me 6% të xhiros dhe t’i pezullojnë ato nëse nuk arrijnë të parandalojnë ndërhyrjen zgjedhore në platformat e tyre.
Në Mbretërinë e Bashkuar, një akt i ri i sigurisë në internet synon të detyrojë faqet e mediave sociale të shtrëngojnë moderimin e përmbajtjes. Dhe në SHBA, një ligj i propozuar mund të ndalojë TikTok nëse aplikacioni nuk shitet nga kompania e tij mëmë kineze. Qeveritë përballen me akuza se po kufizojnë lirinë e fjalës dhe po ndërhyjnë në parimet e internetit siç ishin përcaktuar në ditët e para të tij.
Po si kanë evoluar algoritmet?
Algoritmet mund të vëzhgojnë sjelljen tonë dhe të përcaktojnë se çfarë shohin miliona prej nesh kur identifikohemi dhe, për disa prej nesh, janë algoritmet që kanë ndërprerë shkëmbimin e lirë të ideve të mundshme në internet.
“Algoritmet në platformat e mediave sociale kanë riformuar rrënjësisht natyrën e fjalës së lirë, jo domosdoshmërisht duke kufizuar atë që mund të thuhet, por duke përcaktuar se kush mund të shohë çfarë përmbajtjeje”, argumentojnë profesorët Riemer dhe Peter, hulumtimi i të cilëve shqyrton pse na duhet të rimendojmë fjalën e lirë në mediat sociale.
Facebook është një nga pionierët e algoritmeve të rekomandimit në mediat sociale dhe me rreth tre miliardë përdorues, Feed -i i tij është padyshim një nga më të mëdhenjtë. Kur platforma nxori një algoritëm renditjeje bazuar në të dhënat e përdoruesve 15 vjet më parë, në vend që të shihnin postimet në rend kronologjik, njerëzit panë atë që Facebook donte që ata të shihnin. E përcaktuar nga ndërveprimet në secilin postim, kjo gjë u bë për t’u dhënë përparësi postimeve rreth temave të diskutueshme, pasi ato e përfshijnë më shumë audiencën.
Duke përcaktuar audiencën për secilën pjesë të përmbajtjes që postohet, platformat “shkëpusin marrëdhënien e drejtpërdrejtë midis folësve dhe audiencës së tyre”, argumentojnë profesorët Riemer dhe Peter. “Fjalimi nuk organizohet më nga folësi dhe audienca, por nga algoritmet”.
Megjithatë, algoritmet nuk po largohen. Siç thotë Bertram, “Dallimi midis sheshit të qytetit dhe mediave sociale është se ka disa miliardë njerëz në mediat sociale. Ekziston një e drejtë për lirinë e fjalës në internet, por jo e drejtë për të gjithë që të dëgjohen në mënyrë të barabartë: do të duhej më shumë se një jetë për të parë çdo video të TikTok ose për të lexuar çdo tweet.
Atëherë cila është zgjidhja? A mundet që ndryshimet modeste në algoritme të kultivojnë biseda më gjithëpërfshirëse që ngjajnë më shumë me ato që kemi personalisht?
Platformat e reja të mikroblogimit si Bluesky po përpiqen t’u ofrojnë përdoruesve kontroll mbi algoritmin që shfaq përmbajtjen dhe të ringjallin afatet kronologjike të vjetra, me besimin se ofron një përvojë që është më pak e ndërmjetësuar.
Sipas mendimtarit politik amerikan, Francis Fukuyama, “as vetërregullimi i platformës, as format e rregullimit shtetëror” nuk mund të zgjidhin “çështjen e lirisë së fjalës në internet”. Në vend të kësaj, ai ka propozuar një mënyrë të tretë.
“Middleware” mund t’u ofrojë përdoruesve të mediave sociale më shumë kontroll mbi atë që shohin, me shërbime të pavarura që ofrojnë një formë kurimi të veçantë nga ajo e integruar në platforma. Në vend që të ushqehet me përmbajtje sipas algoritmeve të brendshme të platformave, “një ekosistem konkurrues i ofruesve të programeve të mesme … mund të filtrojë përmbajtjen e platformës sipas preferencave individuale të përdoruesit”, shkruan Fukuyama.
“Middleware do të rivendoste lirinë e zgjedhjes për përdoruesit individualë, agjencia e të cilëve do ta kthente internetin në llojin e sistemit të larmishëm, multiplatformë që aspironte të ishte në vitet 1990.”
Megjithëse, sigurisht, ekziston gjithmonë rreziku që edhe kur vetëkurojmë algoritmet tona, ne mund të biem në dhomat e jehonës që pushtojnë mediat sociale. Dhe algoritmet mund të mos bëjnë atë që kërkojmë prej tyre. Një hetim i BBC zbuloi se, kur një i ri u përpoq të përdorte mjete në Instagram dhe TikTok për të thënë se nuk ishte i interesuar për përmbajtje të dhunshme ose të tjera, rekomandime të tilla vijuan t’i shfaqeshin.
Pavarësisht kësaj, ka shenja se ndërsa algoritmet e mediave sociale shkojnë drejt pjekurisë, e ardhmja e tyre nuk mund të jetë në duart e teknologjisë së madhe, as politikanëve, por në duart e njerëzve.
Sipas një sondazhi të fundit nga kompania e kërkimit të tregut “Gartner”, vetëm 28% e amerikanëve thonë se u pëlqen të dokumentojnë jetën e tyre në publik në internet, nga 40% në vitin 2020. Në vend të kësaj, njerëzit po bëhen gjithnjë e më të prirur në bisedat grupore të mbyllura me miqtë e besuar dhe të afërmit; hapësira me më shumë llogaridhënie dhe më pak shpërblime për sulmet dhe provokimet. Meta thotë se numri i fotove të dërguara në mesazhe direkte tani është më i madh se ato të shpërndara për t’i parë të gjithë. /Përgatiti:ekofin.al
