Ndërsa Bashkimi Europian po shënon përmirësim të standardeve të jetesës dhe ulje të rrezikut të varfërisë, Shqipëria vazhdon të mbetet një nga ekonomitë me të ardhurat më të ulëta në kontinent, duke reflektuar hendekun e madh që e ndan ende nga vendet e zhvilluara europiane.
Të dhënat më të fundit të Eurostat mbi të ardhurat dhe kushtet e jetesës për vitin 2024 tregojnë se në Bashkimin Europian të ardhurat mesatare të disponueshme, të llogaritura sipas fuqisë blerëse, arritën në 21.245 PPS për banor. Në krye të renditjes qëndron Luksemburgu me 37.781 PPS, i ndjekur nga Austria me 29.758 PPS.
Në të njëjtën tabelë përfshihen edhe vendet kandidate për anëtarësim, mes tyre Shqipëria, Serbia, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut. Edhe pse Eurostat nuk e rendit Shqipërinë mes vendeve të BE-së, të dhënat konfirmojnë se niveli i të ardhurave të shqiptarëve mbetet ndjeshëm më i ulët se mesatarja europiane.
Hendeku që nuk po mbyllet
Pavarësisht rritjes ekonomike të viteve të fundit, Shqipëria vazhdon të përballet me një problem strukturor: ekonomia po rritet më shpejt në statistika sesa në xhepat e qytetarëve.
Kjo shpjegon pse emigracioni vijon të mbetet i lartë dhe pse mungesa e fuqisë punëtore po kthehet në një nga sfidat më të mëdha për bizneset shqiptare. Nëse në Europë standardi i jetesës përmirësohet falë rritjes së të ardhurave reale dhe mbështetjes sociale, në Shqipëri familjet vazhdojnë të mbështeten kryesisht te pagat, remitancat dhe ekonomia familjare.
Një pjesë e konsiderueshme e qytetarëve vijojnë të kenë vështirësi për të përballuar kostot e strehimit, ushqimit dhe shërbimeve bazë, pavarësisht uljes së inflacionit gjatë vitit të kaluar.
Europa po ul varfërinë, Shqipëria ende pa një panoramë të qartë
Sipas Eurostat, niveli i personave në rrezik varfërie në Bashkimin Europian, i llogaritur sipas metodologjisë së vitit bazë 2019, ka rënë nga 16,5% në 14,1% gjatë vitit 2024.
Rumania dhe Bullgaria kanë regjistruar përmirësimet më të mëdha, duke dëshmuar se fondet europiane, rritja ekonomike dhe politikat sociale mund të prodhojnë rezultate konkrete për shtresat më të brishta të popullsisë.
Për Shqipërinë, mungesa e të dhënave të plota të krahasueshme e bën më të vështirë matjen e progresit, por treguesit e konsumit, emigracionit dhe strukturës së tregut të punës tregojnë se sfidat sociale mbeten të konsiderueshme.
Pabarazia, një sfidë që nuk matet vetëm me pagat
Një nga treguesit më të rëndësishëm të Eurostat është koeficienti Gini, i cili mat shpërndarjen e të ardhurave në ekonomi.
Në Bashkimin Europian, niveli mesatar i pabarazisë ishte 29,4 pikë në vitin 2024. Vendet me pabarazinë më të lartë rezultojnë Bullgaria, Lituania dhe Letonia, ndërsa më të barabartat janë Sllovakia, Çekia dhe Sllovenia.
Për Shqipërinë, debati mbi pabarazinë mbetet veçanërisht i rëndësishëm. Vitet e fundit ekonomia ka prodhuar rritje të ndjeshme në sektorë si turizmi, ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme, por kjo rritje nuk është reflektuar në të njëjtën masë te të ardhurat e familjeve shqiptare.
Ekspertët vlerësojnë se një pjesë e madhe e pasurisë së krijuar është përqendruar në segmente të caktuara të ekonomisë, ndërsa rritja e pagave ka qenë më e ngadaltë se rritja e kostos së jetesës në shumë kategori.
Roli i shtetit social mbetet i kufizuar
Një tjetër element që dallon Shqipërinë nga vendet e zhvilluara europiane është pesha e transfertave sociale në të ardhurat e familjeve.
Në Bashkimin Europian, pensionet dhe ndihmat sociale përbëjnë një komponent të rëndësishëm të të ardhurave të disponueshme. Në vende si Luksemburgu, Austria apo Franca, mbështetja sociale luan një rol kyç në reduktimin e varfërisë dhe pabarazisë.
Në Shqipëri, megjithëse pensionet përbëjnë burimin kryesor të të ardhurave për një pjesë të madhe të familjeve, niveli i tyre mbetet shumë më i ulët krahasuar me standardet europiane, duke kufizuar efektin mbrojtës ndaj varfërisë.
Integrimi europian kalon edhe nga mirëqenia
Raporti i Eurostat është një kujtesë se procesi i integrimit europian nuk matet vetëm me kapituj negociatash apo reforma institucionale. Në fund të ditës, kriteri më i prekshëm mbetet standardi i jetesës së qytetarëve.
Për Shqipërinë, sfida nuk është vetëm të ruajë ritmet e rritjes ekonomike, por të sigurojë që kjo rritje të përkthehet në më shumë të ardhura për familjet, më pak varfëri dhe një shpërndarje më të drejtë të mirëqenies.
Derisa të ardhurat e shqiptarëve të afrohen realisht me mesataren europiane, hendeku ekonomik me Bashkimin Europian do të mbetet një nga pengesat më të mëdha në rrugën drejt konvergjencës së plotë me Europën./ekofin.al
