Raporti mbi Migrimin Ndërkombëtar të shqiptarëve nga INSTAT në bashkëpunim me Bankën Botërore nxjerr në pah se kushtet kontraktuale të migrantëve shqiptarë jashtë vendit përmirësohen ndjeshëm me rritjen e moshës, duke reflektuar pozicione më të sigurta dhe më të qëndrueshme në tregun e punës me kalimin e kohës. Migrantët më të rinj, të moshës 15–24 vjeç, rezultojnë më të ekspozuar ndaj formave të pasigurta të punësimit, pasi 37.3 për qind e tyre janë të punësuar me kontrata me afat të kufizuar, një tregues tipik i vendeve fillestare ose i mundësive më pak të qëndrueshme që zakonisht u ofrohen punëtorëve të rinj. Kjo përqindje bie gradualisht me rritjen e moshës, duke arritur vetëm në 13 për qind për grupmoshën 55–64 vjeç, të cilët kanë më shumë gjasa të jenë të punësuar me kontrata të përhershme ose formale.
Në të njëjtën linjë, posedimi i kontratave të shkruara rritet me moshën. Vetëm 65 për qind e të rinjve të moshës 15–24 vjeç raportojnë se kanë kontratë të shkruar, ndërsa kjo përqindje rritet në 76 për qind tek migrantët e moshës 55–64 vjeç. Ky trend sugjeron se migrantët më të moshuar janë më të konsoliduar në tregun e punës, kanë përvojë të akumuluar, fuqi më të madhe negociuese ose janë të angazhuar në sektorë më të qëndrueshëm të ekonomisë, çka u mundëson akses më të madh në marrëdhënie formale punësimi.
Raporti evidenton gjithashtu se kushtet e punësimit përmirësohen ndjeshëm edhe me rritjen e nivelit arsimor, duke theksuar rolin e kapitalit njerëzor në sigurinë dhe formalitetin e punës. Migrantët me nivel më të ulët arsimor, konkretisht ata që nuk kanë përfunduar arsimin e mesëm të lartë, janë më të prirur të punësohen me kontrata me afat të kufizuar, me 35 për qind të tyre në këtë kategori, çka tregon një nivel më të lartë pasigurie në punësim. Në kontrast, vetëm 16 për qind e migrantëve me arsim terciar punojnë me kontrata të tilla, duke reflektuar akses më të madh në punësim të qëndrueshëm dhe afatgjatë.
Ky model konfirmohet edhe nga të dhënat mbi kontratat e shkruara. Më pak se 60 për qind e migrantëve pa arsim të mesëm të lartë raportojnë se kanë kontratë të shkruar, ndërsa kjo shifër ngjitet në 82 për qind tek migrantët me arsim terciar. Gjetjet tregojnë se arsimimi i lartë rrit ndjeshëm mundësitë për punësim formal dhe të sigurt jashtë vendit, ndërkohë që migrantët me arsim më të ulët, ndonëse shpesh kanë norma më të larta punësimi, përballen me marrëdhënie pune më të paqëndrueshme.
Dallime të rëndësishme vërehen edhe sipas periudhës së migrimit. Migrantët që janë larguar nga Shqipëria në vitet 2020–2024 raportojnë përqindjen më të lartë të kontratave me afat të kufizuar, në nivelin 34 për qind, ndërsa ata që kanë migruar gjatë periudhës 2010–2014 kanë përqindjen më të ulët, vetëm 16 për qind. Edhe posedimi i kontratave të shkruara rezulton më i përhapur tek migrantët e hershëm, veçanërisht tek ata që janë larguar para vitit 2000, ku 82 për qind raportojnë se kanë kontratë të shkruar, si dhe tek ata të periudhës 2010–2014 me 74 për qind. Në krahasim, vetëm 58 për qind e migrantëve më të fundit raportojnë të kenë kontrata të shkruara.
Sipas raportit, këto të dhëna tregojnë se migrantët e rinj dhe ata të larguar kohët e fundit kanë më shumë gjasa të hyjnë në tregjet e punës jashtë vendit përmes punëve të përkohshme ose informale, ndërsa migrantët me qëndrime më të gjata kanë kaluar gradualisht drejt formave më të formalizuara dhe më të sigurta të punësimit./ekofin.al
