Në një fushatë televizive të qeverisë holandeze të quajtur “Flip the Switch” (Ndrysho çelësin), një aktore paralajmëron shikuesit për përdorimin e energjisë elektrike:
“Kur të gjithë përdorim energji në të njëjtën kohë, rrjeti ynë mbingarkohet. Kjo mund të shkaktojë defekte. Prandaj, përdorni sa më pak energji elektrike të jetë e mundur midis orës katër dhe nëntë.”
Ky është një sinjal se, në një nga ekonomitë më të zhvilluara në botë, diçka nuk po funksionon siç duhet me furnizimin me energji elektrike të vendit.
Një lider në energji të pastër, por me rrjet të mbingarkuar
Holanda është një nga vendet më entuziaste në adoptimin e automjeteve elektrike, duke pasur numrin më të lartë të pikave të karikimit për banor në Europë.
Sa i përket prodhimit të energjisë, vendi ka zëvendësuar gazin nga rezervat e tij të Detit të Veriut me burime të erës dhe diellit.
Ajo renditet e para në Europë për numrin e paneleve diellore për person – më shumë se një e treta e shtëpive holandeze tashmë janë të pajisura me panele.
Qeveria synon që deri në vitin 2030, fermave eolike detare (offshore wind farms) të bëhen burimi kryesor i energjisë në vend.
Në aspektin mjedisor, kjo është një arritje e madhe. Por, nga ana tjetër, rrjeti kombëtar i energjisë elektrike është nën një stres të jashtëzakonshëm, duke shkaktuar ndërprerje të shumta të energjisë gjatë viteve të fundit.
“Bllokimi i rrjetit”: kur energjia nuk ka nga të kalojë
Problemi quhet “bllokim i rrjetit” (grid congestion), shpjegon Kees-Jan Rameau, drejtor ekzekutiv i kompanisë energjetike holandeze Eneco, 70% e prodhimit të së cilës vjen tashmë nga energjia diellore dhe e erës.
“Bllokimi i rrjetit është si një trafik në autostradë elektrike. Shkaktohet ose nga kërkesa shumë e lartë për energji në një zonë, ose nga teprica e furnizimit që rrjeti nuk mund ta përballojë.”
Ai shton se rrjeti aktual u ndërtua në një kohë kur ekzistonin vetëm pak termocentrale të mëdha, kryesisht me gaz.
“Kemi ndërtuar linja shumë të fuqishme pranë termocentraleve dhe më të vogla sa më afër shtëpive. Sot, me energjinë e rinovueshme, po injektojmë energji nga periferitë – aty ku linjat janë të vogla.”
Këto linja të vogla tani nuk arrijnë të përballojnë sasinë e madhe të energjisë që vjen nga turbina ere dhe panelet diellore të shpërndara në gjithë vendin.
Një problem që kushton miliarda
Sipas Prof. Damien Ernst, ekspert i rrjeteve elektrike në Universitetin e Lièges në Belgjikë, Holandës i duhet një investim gjigant për ta zgjidhur këtë:
“Ata kanë një krizë rrjeti sepse nuk kanë investuar mjaftueshëm në rrjetet e shpërndarjes dhe transmetimit. Tani po përballen me bllokime në çdo cep, dhe do të duhen vite dhe miliarda euro për ta zgjidhur.”
Ai shton se kjo është një çështje që prek gjithë Europën: “Panelet diellore po instalohen me një ritëm shumë më të shpejtë sesa rrjeti mund t’i përthithë.”
Në selinë e Eneco-s në Roterdam, Rameau tregon një panel të madh kontrolli që kompania e quan “centrali virtual” – “truri i operacioneve tona”, thotë ai.
Ky sistem ndihmon në balancimin e rrjetit për të shmangur ndërprerjet.
Kur prodhimi i energjisë është shumë i lartë, sistemi lejon fiketjen e përkohshme të turbinave të erës ose paneleve diellore.
Në rastet kur kërkesa është shumë e lartë, ulet furnizimi me energji për klientët që kanë pranuar paraprakisht një reduktim të përkohshëm në këmbim të tarifave më të ulëta.
Nuk ka më hapësirë për lidhje të reja
Por për familjet dhe bizneset që duan të rrisin kapacitetin elektrik, kjo shpesh nuk është më e mundur.
“Shumë konsumatorë duan të instalojnë pompë nxehtësie ose të karikojnë makinën elektrike në shtëpi, por kjo kërkon një lidhje më të madhe energjie – të cilën gjithnjë e më shpesh nuk mund ta marrin,” thotë Rameau.
Situata është edhe më e vështirë për bizneset: “Shpesh duan të zgjerojnë operacionet, por nuk marrin dot më shumë kapacitet nga operatorët e rrjetit. Madje edhe ndërtimi i lagjeve të reja po bëhet gjithnjë e më i vështirë, sepse nuk ka kapacitet për t’i lidhur me rrjetin.”
Kështu, shumë biznese dhe familje përfundojnë në lista pritjeje që zgjasin me vite.
Edhe ata që duan të furnizojnë rrjetin me energji – p.sh. shtëpitë me panele diellore – janë në pritje.
Sipas Tennet, agjencia shtetërore që menaxhon rrjetin kombëtar: 8,000 kompani presin të mund të dërgojnë energji në rrjet; 12,000 kompani të tjera presin leje për të konsumuar më shumë energji.
Industria kimike holandeze ka paralajmëruar se kjo situatë rrezikon të ardhmen e sektorit, ndërsa investimet mund të zhvendosen në vende të tjera më të përgatitura.
A mund të ishte shmangur kjo krizë?
“Me mendje pas ngjarjes, pothuajse çdo problem mund të ishte shmangur,” pranon Rameau.
Pas Marrëveshjes së Parisit në vitin 2015, shton ai,
“Ne u përqendruam shumë në rritjen e prodhimit të energjisë së rinovueshme, por nënvlerësuam ndikimin që do të kishte në rrjet.”
Tani Tennet planifikon të shpenzojë 200 miliardë euro deri në vitin 2050 për forcimin e rrjetit, përfshirë ndërtimin e 100,000 kilometrave të rinj kabujsh.
Sipas një raporti të Boston Consulting Group (2024), **bllokimet e rrjetit po i kushtojnë ekonomisë holandeze deri në 35 miliardë euro në vit.
Një tranzicion energjetik më i shpejtë se rrjeti
Sipas Eugene Baijings, përgjegjës për çështjet e bllokimit të rrjetit në Tennet, nevojitet durim:
“Për ta përforcuar rrjetin duhet të dyfishojmë, trefishojmë, madje dhjetëfishojmë kapacitetin ekzistues. Por një projekt i tillë kërkon mesatarisht 10 vjet, prej të cilave 8 janë procedura ligjore dhe vetëm 2 për ndërtimin.”
Ndërkohë, tranzicioni energjetik po ecën aq shpejt, sa rrjeti aktual nuk arrin të përballojë ritmin, duke e zgjatur listën e pritjes për çdo kërkesë të re.
Reagimi i Ministrisë për Politikat Klimatike dhe Rritjen e Gjelbër
Ministrja Sophie Hermans nuk ishte e disponueshme për intervistë, por zyra e saj dha një deklaratë:
“Me retrospektivë, shpejtësia me të cilën ka ardhur rritja e konsumit të energjisë elektrike është nënvlerësuar kolektivisht nga të gjitha palët e përfshira. Për më tepër, është e vështirë të parashikohet se ku do të ndodhë rritja e parë, pasi kjo varet nga vendimet individuale të kompanive dhe familjeve.”
Ministria thotë se po zbaton një “Plan Kombëtar Veprimi kundër Bllokimit të Rrjetit”, që synon përshpejtimin e dhënies së lejeve për zgjerim rrjeti.
Ajo po inkurajon përdorim më efikas të rrjetit ekzistues, përmes fushatave si Flip the Switch.
Ndërkohë, bonuset financiare për ata që furnizojnë energji diellore në rrjet po ulen pothuajse në zero – dhe në disa raste, njerëzit madje do të duhet të paguajnë për ta derdhur energjinë e tepërt në rrjet./Përshtati nga BBC, ekofin.al
