Shqipëria po ndërmerr një tjetër hap në procesin e përafrimit me legjislacionin e Bashkimit Europian në fushën e klimës dhe energjisë. Ministria e Mjedisit ka përgatitur një projektvendim që rishikon rregullat për monitorimin, raportimin dhe verifikimin e gazeve me efekt serrë, duke forcuar ndjeshëm mekanizmat kombëtarë të kontrollit të emetimeve dhe duke i afruar ato me standardet europiane.
Ndryshimet prekin Vendimin nr. 889, datë 27 dhjetor 2022, i cili aktualisht rregullon sistemin kombëtar të monitorimit dhe raportimit të gazeve me efekt serrë. Sipas relacionit shoqërues, rishikimi është i domosdoshëm për të rritur shkallën e përafrimit me Rregulloren Europiane 2018/1999 mbi qeverisjen e Unionit të Energjisë dhe veprimin për klimën, një nga aktet kryesore të BE-së në këtë fushë.
Projektvendimi synon forcimin e Sistemit Kombëtar të Inventarit të Gazeve me Efekt Serrë, duke vendosur afate më të qarta raportimi, standarde më të larta për kontrollin e cilësisë së të dhënave dhe procedura të reja verifikimi. Për herë të parë parashikohet ngritja e një regjistri elektronik kombëtar për inventarin e emetimeve, me kontrolle të automatizuara dhe mekanizma korrigjues që synojnë rritjen e saktësisë dhe transparencës së raportimit.
Një nga risitë më të rëndësishme është përfshirja më e plotë e sektorit të përdorimit të tokës, ndryshimit të përdorimit të tokës dhe pyjeve (LULUCF), i cili do të bëhet pjesë e detyrueshme e raportimeve dhe verifikimeve periodike. Dokumenti parashikon monitorim të veçantë për tokat me rezervë të lartë karboni, zonat e mbrojtura, habitatet që kërkojnë restaurim ekologjik dhe territoret me rrezik të lartë klimatik.
Gjithashtu, ndryshimet forcojnë ndjeshëm rolin e Agjencisë Kombëtare të Mjedisit dhe të Ministrisë përgjegjëse për mjedisin, duke i ngarkuar ato me përgjegjësi më të mëdha për mirëmbajtjen e regjistrit kombëtar dhe koordinimin e raportimeve. Parashikohet edhe një bashkëpunim më i ngushtë me Sekretariatin e Komunitetit të Energjisë dhe me strukturat ndërkombëtare të Konventës së Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike (UNFCCC).
Në aspektin teknik, Shqipëria do të adoptojë metodologji më të avancuara për matjen dhe raportimin e emetimeve, duke kaluar gradualisht nga modelet bazë të IPCC drejt metodave më të detajuara dhe të sakta. Raportimi i inventarit do të harmonizohet me formatet dhe procedurat e Komisionit Europian, duke mundësuar krahasueshmëri më të lartë të të dhënave me vendet e BE-së.
Relacioni thekson se ngritja dhe përmirësimi i këtij sistemi është një kusht paraprak për pjesëmarrjen e mundshme të Shqipërisë në skemat europiane të tregtimit të emetimeve të karbonit dhe për zbatimin e akteve të tjera që burojnë nga acquis communautaire në fushën e klimës. Po ashtu, ndryshimet konsiderohen pjesë e detyrimeve që rrjedhin nga procesi i negociatave të anëtarësimit në Bashkimin Europian, veçanërisht në kuadër të Kapitullit 15, që lidhet me energjinë.
