Më shumë se 840,000 njerëz vdesin çdo vit nga sëmundje të lidhura me rreziqet psikosociale në punë – përfshirë orët e gjata, pasigurinë në punë dhe ngacmimin – sipas një raporti të ri nga International Labour Organization (ILO), një agjenci e Kombeve të Bashkuara.
Rreziqet psikosociale të lidhura me punën lidhen kryesisht me sëmundjet kardiovaskulare dhe çrregullimet e shëndetit mendor, përfshirë edhe vetëvrasjen, thekson raporti.
“Rreziqet psikosociale po bëhen një nga sfidat më të mëdha për sigurinë dhe shëndetin në punë në botën moderne,” tha Manal Azzi, drejtuese e politikave dhe sistemeve për sigurinë dhe shëndetin në punë në ILO. “Përmirësimi i mjedisit psikosocial në punë është thelbësor jo vetëm për mbrojtjen e shëndetit mendor dhe fizik të punonjësve, por edhe për rritjen e produktivitetit, performancës organizative dhe zhvillimit ekonomik të qëndrueshëm,” shtoi ajo.
Puna formëson identitetin, lidhjet shoqërore dhe sigurinë ekonomike, dhe mënyra si organizohet ajo përcakton nëse është e balancuar dhe e mbështetur siç duhet, apo nëse kërkesat e tepruara, paqartësia e roleve dhe ndjenja e padrejtësisë krijojnë dëme.
Kosto e rëndë për shëndetin
Raporti gjeti se rreziqet shëndetësore çojnë në humbjen e afro 45 milionë viteve jetë të rregulluara sipas paaftësisë (DALY) çdo vit, ndërsa ndikimi i kombinuar i sëmundjeve kardiovaskulare dhe çrregullimeve mendore rezulton në humbje prej rreth 1.37% të PBB-së globale çdo vit.
Vetëm në Europë, ILO raportoi 112,333 vdekje, afro 6 milionë DALY të humbura dhe një humbje prej 1.43% të PBB-së.
Sëmundjet kardiovaskulare përbëjnë pjesën më të madhe të vdekjeve, por humbja totale e viteve të shëndetshme të jetës është më e madhe për çrregullimet mendore, sipas autorëve.
Sipas World Health Organization (OBSH), depresioni dhe ankthi shkaktojnë rreth 12 miliardë ditë pune të humbura çdo vit. Problemet më të zakonshme përfshijnë depresionin, çrregullimet e ankthit, “burnout”-in, çrregullimet e gjumit dhe lodhjen.
Vështirësitë e shëndetit mendor shpesh çojnë edhe në dëmtime fizike përmes sjelljeve të pashëndetshme që përdoren për të përballuar stresin dhe lodhjen. Pirja e duhanit, konsumimi i alkoolit, ushqyerja e tepërt dhe mungesa e aktivitetit fizik mund të çojnë në obezitet, hipertension dhe sëmundje të tjera kronike.
“Provat tregojnë gjithashtu se sjelljet shëndetësore dhe rreziqet psikosociale ndërveprojnë me kalimin e kohës, duke përforcuar efektet negative të stresit,” theksojnë autorët.
Cilat janë shkaqet kryesore të dëmit në punë?
Raporti identifikon si faktorë kryesorë të dëmtimit të shëndetit: orët e gjata të punës, bullizmin, presionin në punë, mungesën e balancës mes përpjekjes dhe shpërblimit, pasigurinë në punë, si dhe dhunën dhe ngacmimin.
“Është e rëndësishme të theksohet se orët e gjata të punës, një faktor kyç i rrezikut psikosocial i lidhur me rritjen e rrezikut për sëmundje kardiovaskulare dhe goditje në tru, mbeten të përhapura,” theksohet në raport.
ILO vlerëson se globalisht 35% e punonjësve punojnë më shumë se 48 orë në javë.
Studimet e OBSH-së tregojnë se puna 55 orë ose më shumë në javë lidhet me një rrezik 35% më të lartë për goditje në tru dhe 17% më të lartë për vdekje nga sëmundjet ishemike të zemrës, krahasuar me punën 35–40 orë në javë.
Bullizmi dhe format e tjera të dhunës dhe ngacmimit janë gjithashtu shqetësim i madh. Raporti thekson se 23% e punonjësve në nivel global kanë përjetuar të paktën një formë dhune ose ngacmimi gjatë jetës së tyre profesionale, ku dhuna psikologjike është më e përhapura, me 18%.
Çfarë mund të bëhet
Digjitalizimi, inteligjenca artificiale, puna në distancë dhe format e reja të punësimit po e transformojnë mjedisin psikosocial në punë, duke kërkuar që organizatat të identifikojnë rreziqet dhe të zbatojnë masa parandaluese.
Këto masa duhet të adresojnë mënyrën si projektohet, organizohet dhe menaxhohet puna, përfshirë menaxhimin e ngarkesës, qartësinë e roleve, nivelin e stafit dhe orarin e punës.
Kur parandalimi nuk mjafton, ILO kërkon mbështetje në kohë dhe pa stigmatizim, si akses në shërbime mbështetëse, rregullime të përkohshme të punës, përfshirje të shërbimeve të shëndetit në punë dhe procese të drejta rikthimi në punë./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
