Pavarësisht përparimeve në vitet e fundit, cilësia e punës në Kosovë mbetet ndër më të dobëtat në rajon, sipas raportit të fundit të Bankës Botërore “Towards Better Jobs”. Tregu i punës kosovar po formalizohet gradualisht, me më shumë punonjës me paga dhe kontrata, por shumica e të punësuarve ende përballen me mangësi strukturore të thella, nga mungesa e sigurimeve shoqërore e deri te kontratat e përkohshme dhe pagat nën mesataren kombëtare.
Raporti tregon se cilësia e punës është përmirësuar në gjithë Ballkanin Perëndimor, por hendeku i Kosovës mbetet alarmant. Një tregues i posaçëm, Indeksi i Cilësisë së Punës (Job Quality Index – JQI), e vendos Kosovën në fund të klasifikimit: në vitin 2023, rreth 26.4% e punonjësve rezultonin të prekur nga “privimi i cilësisë së punës”, gati katër herë më shumë se Bosnja dhe Hercegovina apo Serbia, ku kjo përqindje ishte nën 7%.
Në vitin 2019, situata ishte edhe më e rëndë: mbi 70% e të punësuarve me pagë në Kosovë konsideroheshin në punë me cilësi të ulët. Deri në vitin 2023 kjo përqindje ra në rreth 60%, falë rritjes së punësimit me pagë dhe politikave për rritjen e pagës minimale, por pa ndryshime thelbësore në aspektin e sigurimeve apo stabilitetit të punës.
Pagat dhe sigurimet – dobësitë më të mëdha
Sipas raportit, problemet kryesore të tregut të punës në Kosovë lidhen me mungesën e përfitimeve dhe pasigurinë kontraktuale, të cilat përbëjnë 70–80% të totalit të privimit në cilësinë e punës. Përfitimet e ulëta nga sigurimet shoqërore, mungesa e kontratave të përhershme dhe informaliteti i lartë e bëjnë punësimin kosovar të pasigurt dhe pak tërheqës, sidomos për të rinjtë dhe punëtorët me aftësi të ulëta.
Ndërkohë, dimensioni i pagës në indeks luan një rol më të vogël në përkufizimin e cilësisë së punës, por mbetet simboli më i dukshëm i pabarazisë. Shumica e të punësuarve në Kosovë janë nën pagën mesatare, ndërsa rritja e fundit e pagës minimale ka ndihmuar vetëm në ngushtimin e pjesës së punëve me pagesë shumë të ulët, pa sjellë një rritje reale të produktivitetit.
Raporti thekson se rritja e punësimit me pagë në Kosovë ka ndihmuar në uljen e përqindjes së punëve me cilësi të dobët, një tregues i formalizimit gradual të tregut të punës. Megjithatë, intensiteti i privimit, pra, thellësia e problemeve për ata që mbeten në punë me cilësi të ulët – nuk ka ndryshuar pothuajse fare, duke qëndruar në rreth 44–46%.
Kjo do të thotë se, edhe pse numri i punëve të dobëta po bie, ata që mbeten në sektorë të brishtë (si bujqësia dhe ndërtimi) ende përballen me paga të ulëta, mungesë sigurimesh dhe kushte pune jo dinjitoze.
Në Kosovë, megjithëse është bërë progres në formalizim dhe punësim me pagë, cilësia e punës mbetet pengesë madhore për zhvillimin ekonomik dhe për frenimin e emigracionit të të rinjve. /ekofin.al
