Rreth 50% e rajonit euro-mesdhetar pritet të kalojë në kushte më të thata deri në fund të shekullit, sipas projeksioneve klimatike. Temperaturat në rritje, thatësirat më të shpeshta dhe valët e të nxehtit më intensive pritet të ndryshojnë mënyrën se si jetojnë, punojnë dhe përshtaten miliona njerëz. Shqipëria, si pjesë e rajonit mesdhetar, renditet mes vendeve që mund të preken ndjeshëm nga këto ndryshime.
Një studim i publikuar në vitin 2026 në revistën shkencore Earth Systems and Environment analizoi evolucionin e klimës në rajonin euro-mesdhetar duke përdorur 25 modele klimatike globale. Studimi vlerësoi mënyrën se si zonat bioklimatike mund të ndryshojnë gjatë shekullit XXI në përputhje me skenarë të ndryshëm të shkarkimit të gazeve serrë.
Rezultatet tregojnë se klima mesdhetare po zgjerohet gradualisht drejt veriut, ndërsa pjesë të mëdha të Evropës Jugore dhe Ballkanit po bëhen më të nxehta dhe më të thata. Sipas analizave, më shumë se gjysma e rajonit euro-mesdhetar mund të kalojë në kushte më të thata deri në fund të shekullit në skenarët me shkarkime të larta. Kjo tendencë është veçanërisht e dukshme gjatë muajve të verës, kur temperaturat e larta dhe mungesa e reshjeve krijojnë kushte të favorshme për valë të të nxehtit dhe periudha të gjata thatësire.
Për Shqipërinë, këto ndryshime nënkuptojnë një rritje të temperaturave mesatare dhe një shtim të ditëve me nxehtësi ekstreme. Bazuar në projeksionet e studimeve, temperaturat në pjesë të rajonit mesdhetar mund të rriten me 3 – 5°C deri në fund të shekullit, në varësi të skenarit të marrë në shqyrtim. Ultësira perëndimore dhe zonat bregdetare pritet të përjetojnë stres termik më të lartë gjatë muajve të verës, ndërsa periudhat pa reshje mund të zgjasin më shumë se aktualisht. Në të njëjtën kohë, reshjet pritet të bëhen më të paqëndrueshme, duke alternuar periudha të thata me episode intensive shiu.
Studimi evidenton gjithashtu se ndryshimet klimatike nuk kufizohen vetëm te temperatura. Reduktimi i lagështisë së tokës dhe rritja e avullimit mund të ndikojnë drejtpërdrejt në bujqësi, furnizimin me ujë dhe ekosistemet natyrore. Për një vend si Shqipëria, ku një pjesë e konsiderueshme e ekonomisë mbështetet te burimet natyrore dhe energjia hidroelektrike, këto zhvillime paraqesin sfida afatgjata.
Për vendet mesdhetare, intesifikimi i thatësirave sidomos në periudhën e stinës së verës, pritet të sjellë sfida te reja, duke prekur sektorë të ndryshëm të ekonomisë apo shëndetit publik. Për Shqipërinë, sikurse dhe për vendet e tjera mesdhetare, klima mbetet pasuri kombëtare e cila kërkon nivel më të lartë te sensibilizimit publik dhe marrjen në konsideratë të mendimit institucional shkencor.
Shprehet për “Klima Sot” PhD (c). Gazmir Çela, Kërkues shkencor, Departamenti i Meteorologjisë, Instituti i Gjeoshkencave, Universiteti Politeknik i Tiranës
Një tjetër element i rëndësishëm është rritja e frekuencës së valëve të të nxehtit. Sipas projeksioneve klimatike, ngjarjet që dikur konsideroheshin ekstreme mund të bëhen më të zakonshme gjatë dekadave të ardhshme. Në disa zona të rajonit mesdhetar, numri i ditëve shumë të nxehta gjatë vitit mund të rritet ndjeshëm krahasuar me periudhën referuese historike. Kjo rrit rrezikun për shëndetin publik, veçanërisht për grupet më të ndjeshme të popullsisë, si të moshuarit dhe personat me sëmundje kronike.
Ndikime të rëndësishme priten edhe në biodiversitet. Ndryshimet në temperaturë dhe reshje mund të transformojnë habitatet natyrore, duke ushtruar presion mbi speciet bimore dhe shtazore të përshtatura me kushtet aktuale klimatike. Zonat malore të Shqipërisë, të njohura për biodiversitetin e tyre të pasur, mund të përjetojnë ndryshime të ndjeshme në përbërjen e ekosistemeve.
Sipas autorëve të studimit, shkalla e këtyre ndryshimeve do të varet nga niveli global i shkarkimeve gjatë dekadave të ardhshme. Megjithatë, në të gjithë skenarët e analizuar, tendenca drejt një klime më të ngrohtë në rajonin mesdhetar mbetet e qartë.
Figura 1. Parashikimet e sistemit KGCS (Köppen Geiger Climate Classification) për tri skenarët e shkarkimeve të gazeve serrë [SSP1-RCP2.6 (ulët), SSP2-RCP4.5 (mesatar), SSP5-RCP8.5 (lartë)] në rajonin Euro-Mesdhetar. (https://link.springer.com/article/10.1007/s41748-026-01145-z)
Figura 2. Parashikimet e sistemit WBCS (Worldwide Bioclimatic Classification System) për tri skenarët e shkarkimeve të gazeve serrë [SSP1-RCP2.6 (ulët), SSP2-RCP4.5 (mesatar), SSP5-RCP8.5 (lartë)] në rajonin Euro-Mesdhetar. (https://link.springer.com/article/10.1007/s41748-026-01145-z)
Për Shqipërinë, kjo nënkupton nevojën për strategji të forta përshtatjeje ndaj ndryshimeve klimatike, investime në menaxhimin e burimeve ujore, mbrojtjen e ekosistemeve dhe planifikimin afatgjatë të zhvillimit ekonomik. Ndërsa klima e rajonit vazhdon të transformohet, aftësia për t’u përshtatur me kushtet e reja do të bëhet një faktor kyç për qëndrueshmërinë e vendit./KlimaSot
