“Thjesht tregon se ne jemi të lidhur përtej kufijve dhe përtej kontinenteve,” thotë shkencëtari i Copernicus, Mark Parrington.
Nëse jetoni në Spanjë, Portugali ose Francë, ndoshta është mirë të prisni pak para se të lani makinën.
Një re e madhe pluhuri nga Sahara po përhapet aktualisht mbi Mesdhe dhe drejt Europës Perëndimore, duke sjellë me vete perëndime dielli portokalli, horizonte të mjegullta dhe një shtresë të imët rëre shkretëtire që do të mbulojë gjithçka, nga xhamat e makinave deri te panelet diellore.
Sipas parashikimeve më të fundit nga Shërbimi i Monitorimit të Atmosferës Copernicus (CAMS), kjo re pluhuri pritet të lëvizë drejt veriut gjatë ditëve në vijim, duke ndikuar ndjeshëm në cilësinë e ajrit në Gadishullin Iberik përpara se të arrijë deri në Mbretërinë e Bashkuar dhe në Skandinavi.
Këto grimca janë ngritur në ajër nga Sahara dhe kanë udhëtuar mijëra kilometra drejt Europës. “Kjo tregon se përbërja e atmosferës na lidh përtej kufijve dhe kontinenteve,” thotë Mark Parrington, shkencëtar i lartë në CAMS.
Cilat janë rreziqet shëndetësore të pluhurit PM10?
Ndërsa pluhuri krijon pamje spektakolare me nuanca sepia në fotografi, ai sjell edhe një rrezik të padukshëm për shëndetin. Shërbimet kombëtare meteorologjike, përfshirë AEMET në Spanjë, IPMA në Portugali dhe Météo-France, kanë lëshuar paralajmërime për përkeqësim të cilësisë së ajrit.
Shqetësimi kryesor gjatë një episodi pluhuri saharian është PM10, që do të thotë grimca me diametër më të vogël se 10 mikrometra. Këto janë grimca relativisht të mëdha, por mjaft të vogla për të hyrë në mushkëri, ku mund të irritojnë rrugët e frymëmarrjes, të përkeqësojnë astmën dhe të ndikojnë te grupet më të rrezikuara, si të moshuarit dhe fëmijët e vegjël.
Nëse jetoni në një qytet europian, ndoshta jeni më të njohur me ndotjen PM2.5, e cila është shumë më e imët dhe vjen kryesisht nga gazrat e automjeteve, proceset industriale dhe djegia e drurit. Duke qenë më të vogla, grimcat PM2.5 mund të depërtojnë më thellë në mushkëri dhe madje të hyjnë në qarkullimin e gjakut.
Edhe pse pluhuri saharian përbëhet kryesisht nga grimca minerale më të mëdha PM10, përqendrimi i tyre gjatë këtyre episodeve mund të bëjë që niveli total i grimcave në ajër të rritet shumë përtej kufijve të sigurisë të përcaktuar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) në disa zona.
A është ndryshimi i klimës fajtor për këtë ndotje me pluhur?
Ngjarjet e pluhurit saharian shpesh bëhen lajm dhe, ndonëse na kujtojnë mjedise të nxehta dhe të thata, duhet të jemi të kujdesshëm përpara se t’i lidhim drejtpërdrejt me ngrohjen globale.
Sipas Parrington, shkenca nuk ka ende një përgjigje të qartë. “Nuk kemi një tablo të qartë se si dezertifikimi ndikon në burimin e pluhurit,” shpjegon ai, duke iu referuar zgjerimit të shkretëtirës së Saharasë drejt jugut, i nxitur nga ndryshimet klimatike dhe aktiviteti njerëzor.
Ai thekson se një pjesë e madhe e këtij pluhuri vjen nga zona specifike si Depresioni Bodélé në Çad, ku pluhuri është aq i lehtë sa mund të ngrihet në atmosferë në kushte të caktuara presioni. Temperaturat më të larta, thatësirat dhe avullimi i shtuar ulin lagështinë e tokës; kur këto faktorë kombinohen me menaxhim të dobët të tokës, krijohen kushte të favorshme për më shumë stuhi rëre dhe pluhuri.
Gjithashtu ka spekulime se ndryshimet në qarkullimin atmosferik, të lidhura me efektet e ndryshimeve klimatike, mund të rrisin frekuencën me të cilën stuhitë e pluhurit saharian arrijnë në Europë.
Megjithatë, shkencëtarët mbeten të kujdesshëm për ta lidhur drejtpërdrejt këtë fenomen me ndryshimet klimatike, pasi nuk ka ende mjaftueshëm të dhëna historike për të identifikuar një trend të qartë. “Sa kam dijeni, nuk ka studime përfundimtare që tregojnë se si dezertifikimi, shpyllëzimi apo faktorë të tjerë po ndikojnë në pluhurin mineral në atmosferë, ndaj mbetet një pyetje ende e hapur,” thotë Parrington për Euronews Green.
Çfarë pritet në ditët në vijim?
Ndërsa reja e pluhurit lëviz mbi Europë, banorët e zonave të prekura mund të shohin grimcat e përziera me reshje shiu, duke lënë pas një shtresë karakteristike të errët në sipërfaqe pasi uji të avullojë.
Autoritetet shëndetësore rekomandojnë që njerëzit në zonat më të prekura të shmangin aktivitetet fizike intensive në ambiente të hapura për sa kohë që mjegulla e pluhurit vazhdon.
Për të tjerët, kjo mund të jetë një mundësi për të nxjerrë kamerën dhe për të kapur disa fotografi spektakolare të perëndimeve të diellit me ngjyra të forta portokalli dhe të kuqe, që krijohen kur pluhuri shpërndan dritën e mbrëmjes.
Parashikimi global i aerosoleve nga CAMS, që tregon këtë episod të pluhurit saharian, mund të shihet duke ndjekur lidhjen përkatëse.
