Pas miratimeve nga Këshilli i Bashkimit Evropian, Komisioni Evropian miratoi të ashtuquajturat agjenda reformuese të Shqipërisë, Kosovës, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut dhe Serbisë.
Shtetet u angazhuan për reforma socio-ekonomike dhe themelore për të nxitur rritjen dhe konvergjencën me BE-në sipas Planit të Rritjes për periudhën deri në vitin 2027. Tri qeveri janë të detyruara të miratojnë plane ankandesh për energjinë e rinovueshme.
Kriteret u vendosën në kuadër të Reformës dhe Planit të Rritjes prej 6 miliardë eurosh. Ai përbëhet nga 2 miliardë euro grante dhe 4 miliardë euro hua me kushte lehtësuese, siç përcaktohet nga BE.
Në segmentin e mbrojtjes së mjedisit, klimës dhe energjisë, masat janë kryesisht për përmbushjen e detyrimeve ekzistuese. Ato përfshijnë miratimin dhe zbatimin e Paketës së Integrimit të Energjisë Elektrike të BE-së dhe Direktivës RED3 për Energjinë e Rinovueshme, së bashku me rregullimet graduale të tarifave të energjisë me çmimet e tregut, të shoqëruara me masa për të adresuar varfërinë energjetike.
Disa nga detyrat kanë të bëjnë me objektivat nga planet kombëtare të energjisë dhe klimës (NECP), si edhe për efiçencën e energjisë. Ka edhe detyrime për sa i përket cilësisë së ajrit dhe tranzicionit të drejtë për punëtorët, firmat dhe rajonet e qymyrit.
Shqipëria duhet të miratojë një plan ankandi trevjeçar deri në fund të dhjetorit për të paktën 600 MW energji të rinovueshme, por shifra përfshin 300 MW energji diellore. I gjithë kapaciteti duhet të instalohet deri në qershor 2027. BE miratoi 922 milionë euro. Shuma për mbështetje buxhetore është 429 milionë euro. Buxheti i WBIF përbëhet nga 228 milionë euro kredi dhe 265 milionë euro grante.
Kosova duhet të miratojë një udhëzues të saktë të tranzicionit me afat dhe tregues zbatimi, deri në fund të qershorit të vitit të ardhshëm. Një plan ankandi trevjeçar dhe një thirrje publike për oferta për 150 MW në energjinë e erës pritet deri në fund të vitit 2024. Deri në dhjetor 2027, Kosova duhet të shtojë 100 MW energji diellore dhe duhet të ketë nënshkruar kontrata për një minimum prej 150 MW në energji të rinovueshme. Ministria e Financave merr 411 milionë euro hua nga paketa prej 883 milionë euro. Huat përmes WBIF arrijnë në 219 milionë euro, ndërsa 253 milionë euro të mbetura janë grante.
Maqedonia e Veriut tha se do të rrisë kapacitetin e energjisë diellore dhe të erës me të paktën 0.8 GW deri në qershor 2027 në përputhje me NECP-në e saj dhe objektivat e rënë dakord brenda Komunitetit të Energjisë. Qeveria u zotua të ulë gradualisht ndërhyrjen publike në çmimet e energjisë në 30% deri në qershor 2027. Është interesante se 81 komuna janë në plan për rinovimin e ndriçimit rrugor. Thesari po merr 349 milionë euro kredi. Maqedonia e Veriut ka të drejtë për financim deri në 750 milionë euro. WBIF do të japë 186 milionë euro kredi dhe 215 milionë euro grante.
Serbia theksoi objektivin për kapacitetin e ri të energjisë diellore dhe të erës prej 1.5 GW të kombinuar deri në fund të vitit 2026, duke cituar Planin e saj të Integruar Kombëtar të Energjisë dhe Klimës. Vendi mund të tërheqë 1.59 miliardë euro. Ministria e Financave mund të marrë hua deri në 738 milionë euro. Zërat e WBIF janë 393 milionë euro dhe 455 milionë euro, ku shifra e granteve është sërish më e madhe.
Mali i Zi tha se do të publikojë një plan ankandi trevjeçar për të paktën 400 MW dhe do të nisë raundin e parë deri në fund të qershorit. Të paktën 200 MW në kapacitetin total të energjisë diellore dhe të erës do të vihen në punë deri në mesin e vitit 2027, thuhet në dokument.
Para përfundimit të periudhës së financimit, gjithsej të paktën 90% e sistemeve individuale të ngrohjes në ndërtesat publike dhe 70% e sistemeve individuale të ngrohjes në ndërtesat private duhet të përdorin lëndë djegëse të pastër. Plani përfshin një program rinovimi të ndërtesave për rajonin e qymyrit Pljevlja me financim për efikasitetin e energjisë dhe zëvendësimin e sistemeve të ngrohjes.
Mali i Zi mund të marrë maksimumi 383 milionë euro, nga të cilat thesari ka të drejtë për 178 milionë euro. WBIF do të japë 95 milionë euro kredi dhe 110 milionë euro grante.
Plani përfshin 10,000 sisteme fotovoltaike në çati me vlerë të përgjithshme 66 milionë euro, duke rritur kapacitetin e një linje interkonjeksioni me BiH, në Trebinje, në një investim prej 12 milionë euro dhe një lidhje tjetër transmetimi që çon në vendin fqinj nga hidrocentrali Piva, në rrjedhën e sipërme nga vendndodhja e Gornje Krushevës. Qeveria vlerësoi projektin në 70 milionë euro. /Përgatiti: ekofin.al
