Ndikimi i teknologjive digjitale në zhvillimin në fëmijërinë e hershme është një temë që ngjall shpresë dhe shqetësim, teksa shoqëritë në mbarë botën bëhen gjithnjë e më të lidhura në mënyrë digjitale. Efektet e përdorimit të ekraneve – që shoqërojnë shumë aplikacione të inteligjencës artificiale (AI) të përdorura nga të vegjlit – mund të jenë si pozitive ashtu edhe negative për zhvillimin emocional, njohës dhe fizik të fëmijëve të vegjël. Lloji i aktivitetit dhe kohëzgjatja e tij përcaktojnë ndikimin real.
Raporti i Zhvillimit Njerëzor të UNDP thekson se duhet siguruar që teknologjitë me AI të përmirësojnë zhvillimin, përndryshe, pasojat për zhvillimin e trurit mund të jenë të rënda. Në fakt, zhvillimi i dëmtuar i trurit mund të kufizojë liritë njerëzore gjatë gjithë jetës, duke penguar zgjedhjet, aftësitë, veprimin dhe në këtë mënyrë zhvillimin njerëzor.
Edhe pa kohë para ekranit, ndjeshmëria e fëmijëve reflektohet edhe në sferën online, e shtuar nga mjetet e reja të fuqizuara nga AI.
Struktura e trurit të fëmijëve të vegjël ndikohet nga përdorimi i tepruar i ekraneve
Përdorimi i AI nga fëmijët e vegjël zakonisht përfshin një ekran, dhe koha interaktive para ekranit mund të sjellë përfitime. Për shembull, softueri i duhur dhe një mjedis i përshtatshëm mund të përmirësojnë të nxënit e hershëm, përfshirë fjalorin, njohuritë bazë të matematikës dhe aftësitë digjitale që ndikojnë pozitivisht në suksesin akademik të mëvonshëm.
Por këto përfitime ndodhin vetëm kur përdorimi është shumë i kufizuar në kohë.
Përdorimi i tepruar i ekranit mund të çojë në një sërë problemesh zhvillimore, veçanërisht probleme emocionale dhe të sjelljes (si hiperaktiviteti, mungesa e përqendrimit dhe vështirësitë në marrëdhëniet me bashkëmoshatarët), vonesë në arritjen e piketave zhvillimore, dëmtime në aftësitë motorike, ulje të funksioneve ekzekutive (aftësi për planifikim, organizim, zgjidhje problemesh dhe vetërregullim).
Gjithashtu, mund të çojë në sjellje të papërshtatshme, aktivitet fizik të pakët, aftësi të dobëta gjuhësore dhe fjalor të kufizuar – veçanërisht në moshë shumë të vogël.
Fjalori i fëmijëve mund të matet përmes testeve njohëse dhe të monitorohet me imazhe të trurit përmes teknikës diffusion tensor imaging, e cila vizualizon ndryshimet në tru që lidhen me përdorimin e tepruar të ekraneve.
Videolojërat e dhunshme përbëjnë një rrezik të madh, pasi mund të përforcojnë sjelljen agresive, ulin ndjeshmërinë (empatinë), reduktojnë sjelljet pro-sociale.
Mungesa e të dhënave globale, por ADHD është një tregues
Shumica e gjetjeve vijnë nga studime lokale ose kombëtare, për shkak të mungesës së të dhënave krahasuese globale për zhvillimin e fëmijëve.
Çrregullimi i mungesës së vëmendjes me hiperaktivitet (ADHD) përdoret si tregues për hiperaktivitetin dhe mungesën e përqendrimit, pasi diagnostikohet me kritere të ngjashme në të gjithë botën. Studimet e fundit sugjerojnë se, përveç faktorëve gjenetikë dhe të sjelljes, përdorimi i tepërt i ekranit në fëmijërinë e hershme mund të luajë rol në shfaqjen e simptomave të ADHD. Megjithatë, fëmijët me ADHD shpesh marrin më shumë kohë para ekranit, pasi prindërit e tyre e kanë më të vështirë të kujdesen për ta në mënyrë të drejtpërdrejtë.
Pasojat e dyfishta: nga tepria te mungesa e aksesit
Pasojat e përdorimit të tepërt të ekraneve – si dhe mungesa e aksesit në teknologji – mund të kenë ndikime të thella në zhvillimin e trurit të brezave të ardhshëm. Shembuj nga vende me përhapje të gjerë të teknologjive digjitale ofrojnë të dhëna bindëse për politikëbërësit në vendet ku teknologjia nuk është ende kaq e përhapur.
Çfarë mund të bëjnë qeveritë?
Me zgjerimin e aksesit digjital në mbarë botën, një detyrë për qeveritë është të zhvillojnë fushata informuese për prindërit, pediatërët, mësuesit dhe kujdestarët, mbi efektet e dëmshme të përdorimit të tepërt të ekranit, alternativa të kujdesit për fëmijë, veçanërisht kur prindërit punojnë nga shtëpia ose janë të zënë me angazhime të tjera.
Kjo duhet të nxisë një diskutim më të thellë mbi çerdhet dhe kujdesin për fëmijët që të jenë më të përballueshme dhe më fleksibël. Programet komunitare mund të ofrojnë zgjidhje alternative me orare të përshtatshme dhe regjistrime të lehtësuara, duke reduktuar varësinë nga ekranet në moshë të hershme./ekofin.al
