Numri i bashkive në Shqipëri u ul nga 61 në 46, pas miratimit të reformës së re administrativo-territoriale me 85 vota të mazhorancës. Ndryshimi rihap debatin mbi mënyrën se si duhet të organizohet pushteti vendor, sa të afta do të jenë bashkitë për të përmbushur përgjegjësitë e tyre dhe nëse riorganizimi do të përkthehet në shërbime më cilësore për qytetarët.
Përtej numrit të njësive vendore, sfida kryesore mbetet funksionimi i tyre. Bashkitë më të mëdha mund të krijojnë mundësi për administrim më të përqendruar të burimeve, por rezultatet varen nga shpërndarja e kompetencave, financimi, kapacitetet administrative dhe afërsia e institucioneve me komunitetet që u shërbejnë.
Agron Haxhimali nga Instituti i Bashkive e sheh miratimin si pikënisje të zbatimit, jo si përfundim të reformës. Sipas tij, bashkitë e riorganizuara do të kenë nevojë për kompetenca të qarta, financim të përshtatshëm, staf të përgatitur dhe mjete konkrete për të përmbushur përgjegjësitë e tyre. Në të kundërt, ndryshimi i hartës administrative mund të mos sjellë përmirësime thelbësore në mënyrën e punës dhe në cilësinë e shërbimeve.
Një vlerësim më të gjerë mbi efektet e reformës paraqet urbanisti Gentian Kaprata, i cili e vendos çështjen në kontekstin e decentralizimit, autonomisë vendore dhe zhvillimit territorial. Argumenti i tij kryesor është se riorganizimi i bashkive nuk duhet të trajtohet si një çështje e thjeshtë e numrit të njësive administrative, por si pjesë e një reformimi të marrëdhënies mes pushtetit qendror, institucioneve vendore dhe qytetarëve.
Kaprata: Reforma duhet të nisë nga kompetencat dhe funksionimi i shtetit
Sipas Kapratës, një nga rreziqet e reformave territoriale është që ndryshimi i strukturës administrative të mos shoqërohet me rritjen e autonomisë dhe të kapaciteteve vendore. Ai rikujton se reforma e vitit 2014 reduktoi numrin e njësive të qeverisjes vendore, por, sipas vlerësimit të tij, nuk arriti të sillte tkurrjen e premtuar të administratës dhe ndikoi në përfaqësimin e komuniteteve.
Për Kapratën, problemi nuk qëndron vetëm te madhësia e bashkive, por edhe te kompetencat që ato kanë në ushtrimin e funksioneve të tyre. Ai vë në dukje se ndryshimet në legjislacionin sektorial, veçanërisht në fushën e planifikimit të territorit, kanë ndikuar në marrëdhënien mes qeverisjes qendrore dhe asaj vendore. Sipas tij, kur vendimet kryesore për zhvillimin e territorit përqendrohen në nivel qendror, autonomia e institucioneve të zgjedhura nga qytetarët kufizohet.
Në këtë këndvështrim, reforma e re duhet të vlerësohet jo vetëm për numrin e bashkive që do të mbeten, por edhe për ndikimin që do të ketë në kompetencat e tyre, në përfaqësimin e komuniteteve dhe në përgjegjshmërinë ndaj qytetarëve.
Kaprata argumenton se Shqipëria ka nevojë për një model qeverisjeje ku përgjegjësitë dhe burimet shpërndahen në mënyrë më të qartë mes niveleve të ndryshme të administrimit. Sipas tij, decentralizimi nuk nënkupton thjesht transferimin e funksioneve administrative, por edhe dhënien e burimeve financiare dhe të hapësirës vendimmarrëse për ushtrimin e tyre.
Numri i bashkive nuk garanton vetvetiu shërbime më të mira
Një nga çështjet kryesore që shtron riorganizimi është nëse bashkitë më të mëdha do të arrijnë të ofrojnë shërbime më efikase pa u larguar nga nevojat e komuniteteve të vogla dhe zonave periferike.
Konsolidimi territorial mund të krijojë mundësi për përdorimin më racional të burimeve dhe për koordinim më të mirë të shërbimeve. Megjithatë, këto përfitime nuk janë automatike. Nëse njësitë e reja nuk kanë financim të mjaftueshëm, administratë të kualifikuar dhe mekanizma për të përfaqësuar interesat e zonave të ndryshme, riorganizimi rrezikon të mbetet kryesisht formal.
Sipas Haxhimalit ndryshimi i strukturës duhet të shoqërohet me masa konkrete që garantojnë funksionimin e saj. Për qytetarët, treguesi real i suksesit nuk do të jetë numri i bashkive, por përmirësimi i shërbimeve, shpejtësia e përgjigjes së administratës dhe mundësia për të ndikuar në vendimet që prekin jetën e përditshme.
Kaprata mendon se përtej ndarjes së re territoriale, reforma duhet të jetë më e thellë. Ai argumenton se kjo kërkon rishikim të kuadrit ligjor për kompetencat, financat dhe përfaqësimin demokratik, si dhe një model të qartë të zhvillimit territorial. Sipas tij, organizimi administrativ duhet të lidhet me objektiva konkrete për zhvillimin ekonomik, punësimin dhe përmirësimin e kushteve të jetesës në të gjithë vendin.

Kaprata thekson se organizimi territorial duhet të marrë parasysh shpopullimin, dobësimin ekonomik të disa zonave dhe nevojën për të krijuar mundësi që qytetarët të jetojnë e të punojnë në vendbanimet e tyre.
Në këtë kontekst, ai mbështet idenë e një modeli me 100 bashki, të cilin e lidh me decentralizimin politik, bashkëpunimin funksional dhe integrimin ekonomik.
Sfida e zbatimit do të përcaktojë rezultatin
Reduktimi i numrit të bashkive është një ndryshim strukturor, por ndikimi i tij do të varet nga mënyra se si do të zbatohet. Kalimi te organizimi i ri kërkon qartësi për kompetencat, financimin, administratën, ofrimin e shërbimeve dhe përfaqësimin e komuniteteve që do të përfshihen në njësitë e riorganizuara.
Nëse këto elemente nuk trajtohen së bashku, ekziston rreziku që ndryshimi administrativ të mos shoqërohet me përmirësime të ndjeshme në qeverisjen vendore. Në të kundërt, një zbatim i mbështetur në burime të mjaftueshme, përgjegjësi të qarta dhe mekanizma llogaridhënieje mund të krijojë kushte për administrim më të mirë./ekofin.al

