Peizazhi i këtij vendi evropian është i mbushur me bunkerë ushtarakë betoni që u ofrojnë turistëve një pasqyrë të të kaluarës së tij të errët komuniste, shkruan Emily Wright për median britanike “Express”.
Çdo vizitor në vendin e Europës Juglindore, Shqipërinë, padyshim që do të ndeshet me një nga qindra mijëra bunkerët e tij prej betoni që kanë mbushur peizazhin për më shumë se gjashtë dekada. Ata janë një pamje e kudogjendur – me një mesatare prej afro 15 bunkerë për milje katrore.
Bunkerët, të njohur në shqip si bunkerët, u ndërtuan gjatë qeverisjes paranojake komuniste të Enver Hoxhës nga vitet 1960 deri në vitet 1980, pasi forcoi vendin në mbrojtje kundër një pushtimi të huaj që nuk erdhi kurrë. Mbi 750,000 bunkerë u ndërtuan, megjithëse shumë prej tyre janë hequr për t’i hapur rrugë zhvillimit urban ose janë hedhur në erë nga tregtarët e skrapit për të korrur dhe shitur çelikun e tyre. Por shumë prej tyre mbeten ende, të braktisura, apo edhe të ripërdorura si dyqane bujqësore, si hapësira krijuese për artistët dhe madje edhe kantinat e verës.
Të ndërtuara për të shmangur një pushtim nga Bashkimi Sovjetik dhe shtetet e tij satelitore dhe shtetet e NATO-s, ato tani qëndrojnë si një atraksion që duhet parë për ata që dëshirojnë të mësojnë për Luftën e Ftohtë.
Programi i “bunkerizimit” i Hoxhës rezultoi në ndërtimin e bunkerëve në çdo cep të Republikës së atëhershme Popullore Socialiste të Shqipërisë, që shtriheshin nga qafat malore deri në rrugët e qytetit.
Megjithë programin e gjerë të ndërtimit, bunkerët nuk u përdorën kurrë për qëllimin e synuar gjatë viteve të qeverisë së Hoxhës dhe kostoja e tyre u bë një shterim për burimet e Shqipërisë. Kjo e tendosi më tej mungesën e banesave në vend dhe rrugët e dobëta.
Për ta parë këtë në perspektivë, kostoja totale e bunkerëve në Shqipëri kushtonte dy herë më shumë se linja Maginot në Francë – e ndërtuar në vitet 1930 për të penguar pushtimin nga Gjermania naziste – dhe konsumonte dy herë më shumë beton.
Sipas librit të saj të vitit 1998 mbi tranzicionin e Shqipërisë, Elez Biberaj tha se mesatarisht, çdo bunker kushtonte ekuivalentin e një apartamenti me dy dhoma dhe burimet e përdorura për ndërtimin e tyre mund të kishin zgjidhur lehtësisht mungesën kronike të banesave në Shqipëri.
Bunkerët u braktisën pas shpërbërjes së qeverisë komuniste në 1992. Ndërsa disa u përdorën në Kryengritjen e vitit 1997 (trazira të përhapura civile për shkak të çështjeve ekonomike) dhe në Luftën e Kosovës të vitit 1999, shumica tani janë të braktisur.
Në vitin 1998, një reporter i BBC përshkroi se si ata ishin të kudondodhur në rrugën midis Tiranës dhe aeroportit të qytetit, “duke parë nga çdo kodër, duke mbin nga çdo breg”.
Ndërsa disa janë ripërdorur si strehim ose depo kafshësh, të tjera mbeten në gjendjen e tyre të braktisur për shkak të qëndrueshmërisë së tyre, gjë që e bën të shtrenjtë heqjen e tyre.
Me kalimin e viteve, janë bërë shumë sugjerime se çfarë të bëni me to, duke përfshirë furrat e picave, koshere bletësh, fermat e kërpudhave, kasollet e plazhit, madje edhe bujtinat e të rinjve.
Në vitin 2014, një strehë bërthamore pesëkatëshe pranë Tiranës për Hoxhën u hap si një atraksion turistik dhe ekspozitë arti dhe përmban ekspozita nga Lufta e Dytë Botërore dhe periudha hoxhiste.
Sot, bunkerët qëndrojnë si një simbol kombëtar, me mbajtëse lapsash dhe tavëll në formën e bunkerëve, duke u bërë suvenirët më të njohur turistikë të Shqipërisë. Një linjë e tillë e suvenireve të bunkerëve u promovua me mesazhin: “Përshëndetje për tokën e bunkerëve. Supozuam se nuk mund të përballonit të blinit një të madh”.
https://www.express.co.uk/travel/articles/2026918/europe-abandoned-bunkers-dark-tourism

