Mijëra biznese në Bashkinë Durrës nuk rezultonin të ngarkuara në sistemin elektronik me detyrime për taksa dhe tarifa të caktuara vendore, ndërsa administrata nuk dispononte mekanizma të mjaftueshëm për të garantuar saktësinë e faturimit. Në fund të vitit 2024, 4,363 subjekte aktive rezultonin pa ngarkesë për taksën e ndërtesës, ndërsa mbi 2,000 subjekte nuk kishin detyrime të regjistruara për secilën prej tarifave të pastrimit, ndriçimit dhe gjelbërimit.
Gjetjet janë pjesë e raportit përfundimtar të Kontrollit të Lartë të Shtetit për Bashkinë Durrës, i cili evidenton probleme në funksionimin e sistemit elektronik, migrimin e të dhënave dhe kontrollin e informacionit mbi të ardhurat vendore.
Sipas auditimit, në fund të vitit 2024, Bashkia Durrës kishte të regjistruara 13,748 subjekte me status aktiv. Por për taksën e ndërtesës, detyrimi ishte përllogaritur dhe regjistruar në sistem vetëm për 9,385 prej tyre. Për 4,363 subjektet e tjera, që përfaqësojnë rreth 31.7% të bizneseve aktive, nuk rezultonte ngarkesa përkatëse.
Problematika shtrihej edhe në tarifat vendore. Në të njëjtin vit, 2,213 subjekte rezultonin pa ngarkesë për tarifën e pastrimit, 2,278 për ndriçimin dhe 2,351 për gjelbërimin.
Këto shifra tregojnë mangësi në regjistrimin e detyrimeve, por nuk provojnë automatikisht se të gjitha subjektet kishin detyrime të papaguara apo se përfitonin përjashtime të pajustifikuara. Për këtë nevojitet verifikimi individual i kategorisë fiskale dhe detyrimeve që i takojnë secilit biznes.
Detyrimet regjistroheshin manualisht, probleme me kalimin e të dhënave
Një nga shkaqet e evidentuara nga KLSH lidhet me mënyrën e funksionimit të sistemit të taksave vendore.
Sipas auditimit, ngarkesa vjetore e taksave dhe tarifave nuk gjenerohej automatikisht në fillim të vitit, në bazë të të dhënave të regjistruara për secilin subjekt, por vendosej manualisht nga administrata.
Kjo praktikë krijonte vonesa në njoftimin e bizneseve dhe vështirësi në përllogaritjen e detyrimeve.
Situata ishte problematike edhe gjatë vitit 2023, kur u realizua kalimi i informacionit nga sistemi i vjetër elektronik në një platformë të re.
Sipas të dhënave të auditimit, nga 13,535 subjekte aktive në vitin 2023, vetëm për 3,213 rezultonte ngarkesë e regjistruar për taksën e ndërtesës, ndërsa 10,322 nuk kishin të dhëna për faturimin e kësaj takse në sistemin e shqyrtuar.
Megjithatë, KLSH sqaron se gjatë migrimit nuk ishin transferuar të gjitha të dhënat historike të faturimit. Për këtë arsye, nga informacioni i disponueshëm nuk mund të përcaktohej me saktësi sa biznese ishin faturuar realisht gjatë vitit 2023. Për pasojë, shifrat e atij viti nuk mund të interpretohen si numër i verifikuar biznesesh që nuk kishin paguar taksën.
Diferencë prej 91,3 milionë lekësh mes të dhënave për taksën e ndërtesës
Mangësitë në sistem kanë sjellë edhe mospërputhje të konsiderueshme në informacionin financiar.
Për vitin 2024, të ardhurat e realizuara nga taksa e ndërtesës për bizneset, sipas evidencave të rakorduara me Thesarin, rezultonin 312,73 milionë lekë, ndërsa të dhënat e gjeneruara nga sistemi elektronik paraqisnin rreth 221,43 milionë lekë.
Diferenca midis dy burimeve arrin në rreth 91,3 milionë lekë.
KLSH konstaton se të ardhurat nga detyrimet e vitit aktual nuk mbaheshin të ndara nga pagesat e kryera për detyrimet e viteve të mëparshme. Kjo vështirësonte vlerësimin e saktë të realizimit të paketës fiskale dhe krahasimin e rezultateve nga një vit në tjetrin.
Audituesit evidentojnë gjithashtu mungesë të informacionit të plotë për kategoritë e bizneseve, sipërfaqet e ambienteve ku ato ushtronin aktivitet dhe të dhëna të tjera që shërbejnë për llogaritjen e detyrimeve.
Kompania private administronte sistemin, mungonin kontrollet mbi aksesin
KLSH ka konstatuar gjithashtu probleme me administrimin dhe sigurinë e informacionit.
Sipas raportit, administratori i sistemit elektronik ishte kompania private që kishte zhvilluar dhe mirëmbante aplikacionin. Në bazë të kontratës, kompania dispononte akses të plotë në sistem.
Ndërkohë, Bashkia Durrës nuk kishte miratuar një rregullore të veçantë për administrimin e platformës dhe nuk dispononte procedura të dokumentuara për krijimin, ndryshimin apo çaktivizimin e llogarive të përdoruesve.
Auditimi nuk gjeti as evidenca që provonin kryerjen e kontrolleve periodike mbi saktësinë e të dhënave, ndryshimet në sistem dhe përputhjen e informacionit elektronik me evidencat zyrtare.
KLSH paralajmëron se, në mungesë të këtyre mekanizmave, rritet rreziku i aksesit të pakontrolluar, ndryshimit të paautorizuar të informacionit dhe cenimit të integritetit të të dhënave.
Raporti nuk provon se kompania private ka kryer ndërhyrje të paautorizuara, por nxjerr në pah mungesën e kontrolleve që duhet të parandalojnë ose të identifikojnë veprime të tilla.
Rrezik për planifikimin dhe mbledhjen e të ardhurave
Sipas KLSH-së, problemet me sistemin elektronik ndikojnë drejtpërdrejt në besueshmërinë e informacionit që Bashkia Durrës përdor për planifikimin e të ardhurave, ndjekjen e debitorëve dhe vlerësimin e performancës financiare.
Kjo gjë ka rëndësi edhe për trajtimin e barabartë të bizneseve. Kur sistemi nuk tregon në mënyrë të plotë dhe të saktë detyrimet për të gjitha subjektet, administrata e ka më të vështirë të garantojë që secili biznes të ngarkohet sipas rregullave të miratuara dhe të paguajë detyrimin përkatës.
Kontrolli i Lartë i Shtetit i ka rekomanduar Bashkisë Durrës të përmirësojë arkitekturën e sistemit, të automatizojë përditësimin e detyrimeve vjetore, të rakordojë periodikisht të dhënat me evidencat zyrtare dhe të forcojë kontrollin mbi aksesin e përdoruesve./ekofin.al
