Programi Kombëtar i Parandalimit të Mbetjeve parashikon një ndryshim të dukshëm në mënyrën se si shqiptarët do ta konsumojnë kafen apo ushqimin “me vete”. Përmes Masës 39, sektori HoReCa do të detyrohet të ofrojë alternativa reale ndaj ambalazheve njëpërdorimshe, duke futur në përdorim enë të zakonshme dhe të ripërdorshme për pijet dhe ushqimet që shiten “take-away”. Në praktikë, kjo do të thotë se kafeja apo ushqimi juaj i marrë me vete nuk do të jetë domosdoshmërisht më në gota plastike apo kuti kartoni, por edhe në enë të ripërdorshme, të dizajnuara për t’u kthyer dhe përdorur sërish.
Detyrime të reja për sektorin HoReCa
Sipas masës, shitësit me pakicë që ofrojnë pije të nxehta, pije të ftohta apo ushqime të gatshme për t’u marrë me vete do t’u japin klientëve mundësinë e zgjedhjes së ambalazhit të ripërdorshëm, përmes një sistemi të dedikuar ripërdorimi. Ky sistem mund të funksionojë përmes kthimit të enës në të njëjtën pikë shitjeje ose në pika të tjera të rrjetit, duke e bërë procesin praktik dhe të lehtë për konsumatorin.
Njëkohësisht, bizneset do të jenë të detyruara të informojnë qartë klientët për këtë mundësi, përmes njoftimeve të dukshme dhe lehtësisht të lexueshme në pikat e shitjes. Qëllimi është që zgjedhja për ambalazh të ripërdorshëm të mos jetë simbolike, por një alternativë reale dhe e barabartë me ambalazhin njëpërdorimsh.
Minimumi 10% dhe çmim i njëjtë për konsumatorin
Masa 39 vendos edhe një prag konkret zbatimi. Të paktën 10% e produkteve të shitura “me vete/take-away” duhet të ofrohen në formate ambalazhi të ripërdorshme. Po aq e rëndësishme është se këto produkte duhet të shiten me të njëjtin çmim dhe në kushte të krahasueshme me ato të ofruara në ambalazhe njëpërdorimshe. Kjo synon të shmangë penalizimin financiar të konsumatorëve që zgjedhin alternativën më miqësore me mjedisin dhe ta bëjë ripërdorimin një zgjedhje normale, jo një luks.
Nga plastika drejt enëve të zakonshme
Në thelb, kjo masë synon një ndryshim kulturor në konsumin urban. Gotat plastike, kapakët dhe kutitë njëpërdorimshe, që sot dominojnë tregun e “ushqimit me vete”, janë ndër burimet kryesore të mbetjeve plastike. Kalimi drejt enëve të zakonshme, të ripërdorshme, ul ndjeshëm volumin e mbetjeve, kursen burime dhe redukton ndotjen në mjediset urbane dhe natyrore.
Shembuj ndërkombëtarë që po funksionojnë
Kjo qasje nuk është e re në Evropë. Në Gjermani, për shembull, prej vitit 2023 bizneset e mëdha të ushqimit “take-away” janë të detyruara të ofrojnë alternativa të ripërdorshme për pijet dhe ushqimet, me çmim të njëjtë me ambalazhet njëpërdorimshe. Sisteme si “Recup” dhe “Rebowl” janë tashmë të përhapura në dhjetëra qytete, duke lejuar konsumatorët të marrin kafen apo ushqimin në enë të ripërdorshme dhe t’i kthejnë ato në pika të ndryshme të rrjetit.
Në Francë, disa zinxhirë restorantesh dhe kafenesh kanë kaluar në sisteme depozite për enët “take-away”, ku konsumatori paguan një shumë të vogël që i kthehet kur ena rikthehet. Ndërkohë, në qytete si Vjena dhe Amsterdam, bashkitë kanë mbështetur skema të përbashkëta ripërdorimi, duke përfshirë qindra biznese HoReCa në një sistem të unifikuar.
Një hap drejt ekonomisë qarkulluese
Vendosja e opsionit për ambalazhe të ripërdorshme në sektorin “me vete/take-away” shihet si një nga masat më konkrete për parandalimin e mbetjeve plastike në burim. Duke e bërë ripërdorimin pjesë të përditshmërisë së konsumatorëve dhe duke i detyruar bizneset të ofrojnë alternativa reale, Programi Kombëtar i Parandalimit të Mbetjeve synon të afrojë Shqipërinë me praktikat evropiane dhe të nxisë kalimin drejt një ekonomie më rrethore, ku produktet dhe materialet qëndrojnë më gjatë në përdorim dhe mbetjet reduktohen ndjeshëm./ekofin.al
