Shlyerja e parakohshme nga Greqia e kredive të para të paketës së shpëtimit nënvizon një kthesë të rëndësishme, duke ulur kostot e ardhshme të interesit dhe duke përshpejtuar reduktimin e borxhit, ndërsa vendi synon të forcojë besimin e tregjeve.
Greqia përfundoi këtë javë një shlyerje të parakohshme prej 5.3 miliardë eurosh të kredive nga programi i parë i shpëtimit të eurozonës.
Shlyerja e këtij borxhi, i cili fillimisht ishte planifikuar të maturohej pas vitit 2031 apo edhe në vitet 2040, shënon një hap pozitiv në përpjekjen disadekadëshe të Greqisë për stabilizimin e financave publike.
E koordinuar nga Komisioni Evropian, pagesa është një tregues i fortë se vendi po mbështetet gjithnjë e më pak te borxhi i epokës së krizës dhe po ul barrën e pagesave të interesit në të ardhmen.
Lehtësia Greke e Kredive (Greek Loan Facility – GLF) ishte mekanizmi i parë emergjent i shpëtimit i krijuar ndonjëherë brenda eurozonës, në një kohë kur ende nuk ekzistonte një sistem i përhershëm shpëtimi për eurozonën.
Ajo u krijua përpara themelimit të Mekanizmit Evropian të Stabilitetit dhe krahas programeve të tjera të përshtatjes gjatë krizës së borxhit sovran në eurozonë. Greqia humbi aksesin në tregjet financiare në vitin 2010 dhe kjo lehtësi kredie e pengoi vendin të shpallte menjëherë mospagim, duke kufizuar rrezikun për anëtarët e tjerë të BE-së.
Mediat vendase raportojnë se shlyerja e këtij borxhi përpara afatit do të kursejë rreth 1.6 miliardë euro pagesa interesi deri në vitin 2041. Duke ulur drejtpërdrejt barrën buxhetore të së ardhmes, raporti borxh/PBB pritet të bjerë nën 120% deri në vitin 2029.
Kjo është veçanërisht domethënëse për një vend që mban raportin më të lartë të borxhit publik ndaj PBB-së në eurozonë.
Një tragjedi financiare greke në tre akte
Midis fundit të vitit 2009 dhe 2018, Greqia përjetoi një krizë të rëndë të borxhit sovran, të shkaktuar nga vite keqmenaxhimi fiskal, deficite të larta dhe konkurrueshmëri e dobët ekonomike.
Kriza kërkoi tre paketa ndërkombëtare shpëtimi nga BE-ja dhe Fondi Monetar Ndërkombëtar, të shoqëruara me masa të rrepta shtrënguese dhe reforma të dhimbshme strukturore.
Shpëtimi financiar i Greqisë u zhvillua në faza: fillimisht përmes një shpëtimi emergjent shtetëror me kredi dypalëshe të eurozonës përmes GLF-së dhe FMN-së në periudhën 2010–2012. Më pas, nga viti 2012, nisi një fazë ristrukturimi që u imponoi humbje investitorëve privatë dhe zhvendosi borxhin drejt institucioneve publike. Së fundi, u krijua një fazë e tretë në formën e një programi stabilizimi nën Mekanizmin Evropian të Stabilitetit (ESM), i cili përfundoi në vitin 2018.
GLF nuk është më aktive si lehtësi huadhënieje, por kreditë e mbetura vijojnë të shlyhen edhe sot. Bizneset private preken në mënyrë indirekte përmes ndikimit në kostot e huamarrjes, besimin e investitorëve dhe vlerësimet e kreditit. Rreth vitit 2023, Greqia rifitoi vlerësimin “investment grade” nga agjencitë kryesore, duke reflektuar përmirësimin e performancës fiskale dhe stabilitetit institucional. Kjo, nga ana tjetër, ka ndihmuar në uljen e kostove të huamarrjes.
Normat e interesit të obligacioneve greke 10-vjeçare kanë rënë herë pas here nën ato të ekonomive më të mëdha si Italia dhe Franca, një përmbysje e theksuar krahasuar me periudhën e krizës, kur tregjet e çmonin borxhin grek si aset me rrezik të lartë.
A është shlyerja e parakohshme një lëvizje e zgjuar?
Në vitin 2023, kryeministri Kyriakos Mitsotakis u zotua se Greqia do të kryente një shlyerje të parakohshme borxhi prej 5.3 miliardë eurosh në vitet në vijim.
Deri në qershor 2025, borxhi total publik i vendit ishte rreth 403.2 miliardë euro, ose afërsisht 151% e Prodhimit të Brendshëm Bruto. Kjo shifër përfaqëson vlerën e kombinuar të të gjitha detyrimeve të papaguara të qeverisë.
Greqia u kërkoi kreditorëve të eurozonës leje për të shlyer më herët një pjesë të kredive të vjetra të shpëtimit. Pasi ESM dhe EFSF ranë dakord dhe shpallën një përjashtim nga procedura në fillim të dhjetorit, qeveria përdori fonde që i kishte tashmë të depozituara në një llogari të posaçme kursimi, në vend që të merrte hua të reja.
“Greqia vazhdon të bëjë përparim të konsiderueshëm në forcimin e ekonomisë së saj. Kjo shlyerje e parakohshme shtesë e kredisë GLF dërgon një tjetër sinjal pozitiv për tregjet financiare, përmirëson strukturën e borxhit të Greqisë dhe pasqyron pozicionin fiskal në përmirësim të vendit,” deklaroi në atë kohë Pierre Gramenia, drejtor menaxhues i ESM dhe CEO i EFSF.
Kritikët e shlyerjes së parakohshme argumentojnë se, ndonëse ajo mund të përmirësojë profilin e borxhit të Greqisë “në letër”, kjo ndodh në kurriz të likuiditetit të brendshëm, në një kohë kur familjet dhe bizneset vazhdojnë të përballen me presione nga rritja e kostos së jetesës.
Partitë opozitare thonë se fondet e përdorura për shlyerje të përshpejtuar të borxhit mund të ishin kanalizuar drejt investimeve publike, mbështetjes së pagave ose masave të synuara lehtësuese, duke gjeneruar një nxitje më të menjëhershme për të ardhurat dhe aktivitetin ekonomik.
