Në Përmet, thellë në luginën spektakolare të Vjosës në jug të Shqipërisë, trëndafilat mbizotërojnë, qofshin ato të përdorura për të bërë parfume, ujë me aromë apo ëmbëlsira turke të kërkuara nga mijëra turistë të apasionuar pas ëmbëlsirave. “Këtu gjithçka sillet rreth trëndafilave, nga gatimi me to deri te vetitë e tyre medicinale” — gjithçka shihet përmes syzeve me ngjyrë rozë, tha me shaka mësuesja e biologjisë Ariana Nikolla.
Që kur ishte e vogël, 57-vjeçarja ka mbledhur me delikatesë petalet e varietetit të saj të preferuar, “Trëndafili i Dhëndrit”, i emëruar për aromën e tij delikate. Në Përmet trëndafilat janë një ritual — dhurata e parë për një të dashur të ardhshëm. Dhe ato duhet të jenë rozë, duke simbolizuar dashurinë dhe besnikërinë.
Çdo familje kultivon dhjetëra lloje trëndafilash në kopshtin e tyre, duke përfshirë trëndafilat Damask dhe Provence me aromë të lartë, duke e bërë qytetin të famshëm në të gjithë Ballkanin për ujin e trëndafilave artizanal.
Megjithatë, është pothuajse e pamundur ta blesh – është thjesht shumë i vlefshëm, thonë vendasit, të cilët dhurojnë disa pika herë pas here dhe ruajnë me xhelozi rezervat e tyre.
‘Uji i trëndafilave është si dashuria’
“Uji i trëndafilave është si dashuria, duhet të mirëmbahet me kujdes,” tha prodhuesja veterane Resmie Tuci. “Procesi i prodhimit të ujit të trëndafilave me cilësi të lartë është i vështirë dhe i kujdesshëm. Kërkon enë shumë të veçanta bakri dhe gjithashtu duhet të përdorni trëndafilat e duhur dhe të zgjidhni ato me petalet më aromatike,” tha 70-vjeçarja.
Metoda tradicionale, e kaluar nga një brez në tjetrin, është e listuar në inventarin kombëtar të trashëgimisë kulturore jomateriale të Shqipërisë. Së pari shtriqni një copë mbi një tas bakri të lidhur me fije, i cili vetë vendoset brenda një legeni të madh me fund të sheshtë të mbushur me ujë.
Pastaj, petalet e trëndafilave të mbledhura me dorë vendosen me kujdes mbi copë dhe mbulohen me një gur të sheshtë, të mbuluar me hi të nxehtë nga një zjarr. Petalet djersiten poshtë dhe lëshojnë ujin e tyre të çmuar të trëndafilit përmes kondensimit. “Është një proces që zgjat me orë të tëra,” i tha Tuci AFP-së.
“Por çdo pikë është e çmuar,” ndërhyn Nikolla, duke mbushur një shishe të vogël me ujë trëndafili, të cilën do ta vendosë në një vend me diell për disa javë para se të jetë gati. “Është po aq i çmuar sa ari,” shtoi ajo.
Kënaqësi të ëmbla
Vendasit e përdorin atë për përfitimet e supozuara, nga qetësimi i syve të irrituar deri te një krem anti-inflamator për të ndihmuar në qetësimin e kruajtjes. Dhe, sigurisht, në gatim. Eftali Qerimi, 63 vjeç, betohet për të. Kekët me ujë trëndafili me bajame që ajo pjek në punishten e saj janë ndryshe nga çdo “llokum” tjetër vendas.
Të bëra vetëm me pluhur bajamesh, sheqer dhe ujë trëndafili, këto ëmbëlsira në formë trëndafili shënojnë ngjarje të rëndësishme për familjet në rajon. Të konsideruara si hajmali me fat, ato shërbehen në ditëlindje, dasma dhe festa për fëmijë.
Me gratë në punishte, Qerimi prodhon deri në 10 kilogramë ëmbëlsira turke në ditë, të cilat i shet me 50 euro kilogrami. Herë pas here ajo bën ëmbëlsira të vogla në formën e këmbëve të foshnjës — një mënyrë, sipas traditës, për t’u uruar të porsalindurve jetë të gjatë.
Midis serive, gratë bëjnë reçel petalesh trëndafili, aroma e të cilit mbush punishten. “Trëndafili është gjithçka për ne; simbolizon zemrën, dashurinë dhe lumturinë e jetës”, tha Qerimi, e cila po punon shumë me fillimin e sezonit të lartë turistik.
“Turistët dynden në qytet dhe pas bukurive natyrore” të luginës, me grykat e saj të famshme dhe parkun natyror, “ata duan të shijojnë edhe kënaqësitë e saj kulinare”, buzëqeshi ajo./Përshtati nga France24, ekofin.al
