Projektligji “Për Disenjot” i hedhur në konsultim synon të vendosë një kornizë më të qartë dhe më funksionale për mbrojtjen e pamjes së jashtme të produkteve në Shqipëri, duke e ndarë këtë fushë nga trajtimi i saj i deritanishëm brenda ligjit të përgjithshëm “Për Pronësinë Industriale”. Rëndësia e këtij ligji lidhet drejtpërdrejt me forcimin e sigurisë juridike për bizneset krijuese dhe prodhuese, me përafrimin me standardet ndërkombëtare dhe ato të Bashkimit Evropian, si edhe me krijimin e një instrumenti më efikas për luftën ndaj kopjimit, falsifikimit dhe “piraterisë” në tregun e brendshëm. Në thelb, ligji e trajton disenjën si një aset ekonomik të matshëm dhe të transaksionueshëm, duke i dhënë peshë jo vetëm mbrojtjes, por edhe qarkullimit të saj përmes licencave, transfertave, garancive dhe veprimeve përmbarimore.
Efekti kryesor i regjistrimit është se e drejta ekskluzive mbi një disenjo përfitohet vetëm me regjistrimin në DPPI. Për bizneset, kjo do të thotë se mbrojtja e fortë ndaj palëve të treta lidhet me një akt administrativ të verifikueshëm dhe publik, ndërsa për konkurentët dhe tregun në tërësi do të thotë transparencë më e madhe mbi atë që është “e zënë” dhe e mbrojtur. Në të njëjtën kohë, ligji e lidh mbrojtjen me mënyrën si paraqitet disenjoja: mbrojtja garantohet vetëm për ato karakteristika të pamjes që shfaqen në mënyrë të dukshme në kërkesën për regjistrim. Kjo e bën kritike cilësinë e paraqitjes vizuale (që mund të jetë bardhezi ose me ngjyra, statike, dinamike apo e animuar, përmes skicave, fotove, videove, imazheve kompjuterike ose modelimit kompjuterik), si dhe përdorimin e përjashtimeve vizuale për elementet që nuk kërkohet të mbrohen. Praktikisht, mbajtësi i së drejtës përfiton një “fushë mbrojtjeje” që përcaktohet nga pamja e depozituar dhe nga përshtypja e përgjithshme që lë te “përdoruesi i informuar”.
Përfitimi i të drejtës shoqërohet me një set të qartë detyrimesh procedurale dhe përgjegjësish. Aplikanti duhet të paraqesë të dhëna identifikuese, përshkrimin, klasifikimin e Locarnos, të dhëna për krijuesin, pamje përfaqësuese të disenjës, dokument pagesash dhe, kur aplikanti nuk është krijuesi, “deklaratën e krijuesit” që pranon kalimin e të drejtave te aplikanti. Më pas, ligji vendos afate të forta: data e depozitimit caktohet kur DPPI merr një paraqitje mjaftueshëm të qartë të disenjës, por kërkesa duhet të plotësohet me elementet e plota brenda 1 muaji; nëse kjo nuk ndodh, kërkesa refuzohet. Edhe gjatë ekzaminimit formal dhe të shkaqeve absolute, kërkuesi thirret për plotësime brenda 2 muajve, me mundësi shtyrjeje edhe 2 muaj shtesë me kërkesë dhe tarifë.
Në tërësi, projektligji e vendos sistemin e disenjove në një logjikë më të sofistikuar: regjistrimi krijon të drejtën ekskluzive dhe e bën të zbatueshme në treg; detyrimet procedurale dhe afatet e forcojnë disiplinën dhe cilësinë e aplikimeve; parashikimet për shkeljet, provat dhe masat e përkohshme e bëjnë mbrojtjen realisht të përdorshme; rregullat për efektet ndaj palëve të treta e kthejnë regjistrin në instrument besimi për transaksionet; dhe mekanizmi 5-vjeçar me ripërtëritje deri në 25 vjet u jep disenjove një jetë të mjaftueshme ekonomike për të justifikuar investimin. Për Shqipërinë, kjo është e rëndësishme jo vetëm si reformë teknike e pronësisë industriale, por si sinjal ekonomik: se krijimi, dizajni dhe inovacioni do të trajtohen si kapital i mbrojtur dhe i tregtueshëm, me rregulla që i afrohen praktikave evropiane dhe standardeve ndërkombëtare. /ekofin.al
