Rritja e shpejtë e çmimeve të banesave dhe zgjerimi i huadhënies për pasuri të paluajtshme kanë shtyrë Bankën e Shqipërisë të vendosë kufij të rinj mbi standardet e kredidhënies, të njohura si “masa ndaj kredimarrësit”. Vendimi nr. 25, datë 7 maj 2025, i Këshillit Mbikëqyrës, synon të ruajë stabilitetin financiar përmes kontrollit të aftësisë paguese të individëve dhe mbrojtjes së cilësisë së portofolit bankar ndaj ekspozimeve në tregun imobiliar.
Ndërkohë, raporti i gjashtëmujorit të parë 2025, të Bankës së Shqipërisë, i bazuar mbi të dhënat e raportuara nga bankat deri në dhjetor 2024, vlerëson dy tregues kyç: raportin hua ndaj vlerës së pronës (HnV_D) dhe raportin e shërbimit të borxhit ndaj të ardhurave (ShBnA_D).
Për kreditë në Lek për blerjen e shtëpisë së parë, vlerat mesatare janë 71% për HnV_D dhe 35% për ShBnA_D, nën kufijtë e vendosur nga Banka e Shqipërisë (85% dhe 40% respektivisht).
Për kreditë në Euro për blerjen e shtëpive të dyta, raporti hua ndaj vlerës arrin në 83%, dukshëm mbi kufirin prej 70%, ndërsa raporti i shërbimit të borxhit ndaj të ardhurave qëndron në vetëm 19%, pra nën kufirin prej 30%.
Këto gjetje tregojnë se, ndonëse pjesa më e madhe e treguesve qëndron brenda standardeve të përcaktuara, huatë në Euro për blerjen e banesave të dyta paraqesin rrezikun më të lartë për stabilitetin financiar.
Sipas analizës, nëse kufijtë do të ishin zbatuar për kreditë e gjysmës së dytë të vitit 2024, rreth 21% e kredive në Lek dhe 44% e kredive në Euro për shtëpinë e parë do të ishin mbi kufirin për HnV_D, ndërsa për ShBnA_D përqindjet do të ishin përkatësisht 27% dhe 37%. Këto shifra tregojnë se ndikimi i masave do të varet nga shpërndarja e portofolit të bankave sipas monedhës dhe qëllimit të huasë.
Vendimi i ri i Bankës së Shqipërisë ka hyrë në fuqi më 1 korrik 2025 dhe aplikohet për të gjitha kreditë e reja për pasuri të paluajtshme rezidenciale. Megjithatë, bankave u lejohet të aplikojnë kuota përjashtimi deri në 15% të volumit të kredive të reja të disbursuara në një tremujor, duke ruajtur një ekuilibër mes kontrollit rregullator dhe fleksibilitetit të tregut.
Këto kufizime janë projektuar për të frenuar rreziqet që vijnë nga mbingarkesa me borxh e individëve dhe ekspozimi i lartë i bankave në sektorin e pasurive të paluajtshme./ekofin.al
