Një vit pas inaugurimit me shumë bujë të instalacionit “Tirana Moons” në sheshin “Nënë Tereza”, një nga projektet më të promovuara të Bashkisë Tiranë për krijimin e hapësirave publike dhe nxitjen e leximit, gjendja aktuale e kësaj vepre, hap një debat të rëndësishëm mbi mënyrën se si administrohen investimet publike në kryeqytet.
Problematika është ngritur nga kreu i Shoqatës Shqiptare të Turizmit, Zak Topuzi, i cili ka publikuar në rrjetet sociale foto nga instalacioni, ku pemët dhe pjesa më e madhe e gjelbërimit rezultojnë të thara, duke e kthyer një projekt investimi në një shembull të mungesës së mirëmbajtjes.
Sipas Topuzit, investimi nuk përfundon në momentin e prerjes së shiritit. Sfida reale fillon pikërisht pas inaugurimit, kur institucionet duhet të garantojnë mirëmbajtjen, administrimin dhe funksionalitetin afatgjatë të çdo projekti të financuar me para publike.
“Tirana Moons” u prezantua si një bibliotekë publike e hapur, e projektuar nga arkitekti austriak Chris Precht, me synimin për të krijuar një hapësirë moderne për qytetarët dhe vizitorët. Por vetëm një vit më vonë, gjendja e saj ngre pikëpyetje serioze mbi kujdesin që i kushtohet investimeve pasi ato dorëzohen.
Ky rast nuk lidhet vetëm me disa pemë të thara. Ai rikthen në vëmendje një problem më të gjerë të administrimit publik: mungesën e kulturës së mirëmbajtjes. Nëse një investim nuk ruhet dhe nuk administrohet siç duhet, ai humbet gradualisht vlerën, ndërsa fondet e shpenzuara nga buxheti shndërrohen në një kosto pa përfitim real për qytetarët.
Në thelb, bëhet fjalë për mënyrën se si përdoren taksat e qytetarëve të Tiranës. Çdo euro e investuar në projekte publike duhet të shoqërohet me një plan të qartë mirëmbajtjeje dhe me përgjegjësi institucionale, pasi në të kundërt investimi degradohet shumë më shpejt sesa është planifikuar.
Debati bëhet edhe më i ndjeshëm kur krahasohet me nevojat reale të kryeqytetit. Ndërsa financohen projekte urbane me kosto të konsiderueshme, shumë lagje të reja të Tiranës vijojnë të përballen me mungesën e çerdheve, kopshteve, shkollave dhe shërbimeve të tjera bazë. Kjo e bën edhe më të rëndësishëm faktin që çdo investim i realizuar të ruajë vlerën e tij dhe të mos degradojë brenda një kohe kaq të shkurtër.
Rasti i “Tirana Moons” është një kujtesë se suksesi i një investimi publik nuk matet vetëm me projektin arkitektonik apo ceremoninë e inaugurimit. Ai matet me gjendjen në të cilën ndodhet vite më pas dhe me aftësinë e institucioneve për ta mirëmbajtur atë.
Në fund, qytetarët nuk gjykojnë sa kushtoi një projekt, por sa i shërben komunitetit në kohë. Pa mirëmbajtje, çdo investim rrezikon të kthehet në një simbol të shpërdorimit të fondeve publike dhe të mungesës së përgjegjshmërisë institucionale. /ekofin.al

