Shërbimet Publike të Punësimit në Ballkanin Perëndimor nuk janë të pajisura për të mbështetur punëtorët e prekur gjatë sfidave që vijnë.
Kjo është njëra prej gjetjeve të raportit të Bankës Botërore për Ballkanin Perëndimor. Ndërsa kërkesat për shërbimet e punësimit janë të mëdha, financimi i ulët dhe kapacitetet e kufizuara kufizojnë shtrirjen dhe efektivitetin e shërbimeve dhe programeve të punësimit në Ballkanin Perëndimor.
Ndërkohë që BE-ja investon mesatarisht 1.19 për qind të PBB-së në programet e tregut të punës, shpenzimet në rajon janë dukshëm më të ulëta, me Malin e Zi që ndan 0.5 për qind, Bosnje-Hercegovinën 0.4 për qind (mesatarja midis Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës dhe Republika Srpska), Maqedonisë së Veriut 0.4 për qind, Serbisë 0.3 për qind, Kosovës, 0.1 për qind dhe Shqipërisë nën 0.1 përqind.
Kjo ndikon në aftësinë e SHPP-ve për të ofruar shërbime cilësore punësimi për punëkërkuesit. Edhe pse shkurtimet kanë filluar të prekin “industritë kafe”, SHPP-të në Ballkanin Perëndimor tashmë përballen me ngarkesë të lartë të rasteve, duke filluar nga 816 në Serbi në 2,184 në Kosovë (si në vitin 2020), shumë më tepër se ngarkesa e rekomanduar e ILO-s.
Edhe pse disa vende po lejojnë përfshirjen e sektorit privat në ofrimin e shërbimeve, mungesa e burimeve mbetet problematike në disa vende ose joefektive në disa të tjera.
Mundësitë e rikualifikimit dhe zhvillimit të vazhdueshëm të aftësive në Ballkanin Perëndimor janë të fragmentuara, të disponueshme përmes kanaleve të ndryshme si programet të ofruara nga SHPP-të që zakonisht subvencionohen dhe synohen për grupe të veçanta të papuna; ofruesit privatë të trajnimit; dhe trajnimi i bazuar në vendin e punës për punonjësit aktualë, shprehet raporti.
Megjithatë, ofrimi i trajnimeve në këto tri kanale është i ulët dhe i nënfinancuar. Së pari, dispozitat publike dhe buxheti i alokuar për një përmirësim dhe rikualifikim të tillë përmes SHPP-ve janë të kufizuara, me preferencë subvencione të thjeshta pagash ose subvencione pagash për trajnime në punë.
Tregu privat për ofrimin e trajnimit, i cili mund t’u shërbejë si punëtorëve aktualë (trajnime të kryera nga jashtë) dhe të papunëve (nëpërmjet marrëveshjeve të kontraktimit) është i pazhvilluar dhe kryesisht i përqendruar në qendrat ekonomike.
Gjithashtu, ndërmarrjet në Ballkanin Perëndimor investojnë pak në trajnimin e fuqisë punëtore të tyre, duke i dhënë përparësi nevojave të menjëhershme për punë mbi investimet afatgjata në aftësitë e fuqisë punëtore dhe duke i dhënë përparësi trajnimit në vendin e punës që mbështetet shumë në kapacitetin e brendshëm dhe jo në trajnerë të dedikuar të brendshëm ose të jashtëm.
Normat e ulëta në trajnimin e udhëhequr nga punëdhënësi i dekurajojnë më tej firmat që të investojnë në zhvillimin e fuqisë punëtore për shkak të shqetësimeve rreth lëvizjes së punëtorëve, një sfidë e përkeqësuar nga afërsia me tregjet e punësimit në vendet e BE-së.
Përtej ofrimit të dobët në përgjithësi, sistemet e prokurimit dhe monitorimit nuk janë të vendosura në mënyrë që SHPP-të të shfrytëzojnë në mënyrë adekuate ofrimin e trajnimit privat. Për më tepër, ndërsa disa vende kanë një sistem trajnimi publik mjaft të strukturuar rreth sistemeve të Arsimit dhe Trajnimit Teknik dhe Profesional (AFT) dhe Arsimit dhe Trajnimit Profesional (AAP) (p.sh. Shqipëria), në të tjera, si Bosnja dhe Hercegovina, sektori i trajnimit publik është i dobët.
Trajnimi i udhëhequr nga publiku në përgjithësi lufton me mospërputhjen e kurrikulës dhe mungesën e partneriteteve të strukturuara të punëdhënësve, një sfidë e përbashkët me AAP-në.
Si rezultat, pa mekanizma bashkëfinancimi, lehtësime tatimore ose stimuj të strukturuar, trajnimi i udhëhequr nga punëdhënësi në rajon ka të ngjarë të mbetet i fragmentuar, ad hoc dhe i pamjaftueshëm për të adresuar kërkesat afatgjata të tregut të punës./ekofin.al
