Reforma e shpallur nga qeveria austriake më 22 prill 2026 tregon se e ardhmja e pensioneve nuk mund të mbështetet vetëm te shteti. Kolona e dytë, e lidhur me punëdhënësin dhe tregun e kapitaleve, po merr rol më të madh.
Austria ka dhënë këto ditë një mesazh shumë të qartë për të ardhmen e pensioneve: sistemi publik mbetet themeli, por nuk mund të mbajë i vetëm të gjithë barrën e plakjes demografike dhe të ruajtjes së standardit të jetesës pas daljes në pension. Për këtë arsye, qeveria austriake ka shpallur një paketë reformash për forcimin e kolonës së dytë, pra pensionit profesional të lidhur me vendin e punës.
Sot, në Austri, ekziston një mekanizëm i detyrueshëm i quajtur “Abfertigung Neu”, sipas të cilit punëdhënësi paguan 1.53% të pagës bruto mujore të punonjësit në një Vorsorgekasse. Ky sistem ka garanci kapitali, por për shkak të natyrës së tij dhe mundësisë së tërheqjes, investohet relativisht në mënyrë konservatore. Krahas tij ekziston edhe Pensionskasse, një formë e pensionit suplementar profesional, ku punëdhënësi mund të kontribuojë vullnetarisht dhe ku edhe punëmarrësi mund të shtojë kontribute të veta.
Reforma e shpallur nga qeveria nuk e rrëzon sistemin ekzistues, por e bën atë më të zgjuar. Skema aktuale e Abfertigung Neu do të vazhdojë të ekzistojë, por krahas saj do të krijohet një model i ri investimi, pa garanci kapitali, me horizont më afatgjatë dhe me potencial më të madh kthimi. Ky model do të jetë vullnetar dhe do të zgjidhet nga vetë punonjësi. Po ashtu, do të krijohet një kontratë standarde ligjore, e quajtur “Generalpensionskassenvertrag”, e cila do ta bëjë më të thjeshtë dhe pa kosto transferimin e të drejtave nga Vorsorgekasse drejt Pensionskasse.
Paketa përfshin edhe masa të tjera moderne: bashkimin automatik të llogarive të copëzuara, uljen e kostove administrative nga 0.8% në 0.6%, zgjerimin e mundësisë që kontratat kolektive të përfshijnë skema Pensionskasse, si edhe lehtësira tatimore për pensionet që burojnë nga kontributet vetjake të punonjësve. Vetë qeveria austriake deklaron se, nëse sistemi i ri përdoret gjatë gjithë jetës aktive, neto-pensioni mund të rritet me rreth 10%.
Pikërisht këtu qëndron mësimi për Shqipërinë. Edhe ne kemi nevojë për një sistem pensioni më të balancuar, ku kolona e parë shtetërore të vazhdojë të jetë bazë e sigurisë sociale, por ku kolona e dytë profesionale dhe kolona e tretë private të marrin peshën që u takon. Shqipëria duhet të ecë drejt një modeli me më shumë portabilitet, më pak kosto, më shumë transparencë dhe më shumë stimuj fiskalë për punëdhënësit dhe punëmarrësit. Nëse Austria po lëviz në këtë drejtim, kjo është një provë se edhe ekonomitë me traditë të fortë shtetërore po e pranojnë se pensioni i së ardhmes duhet të ndërtohet mbi më shumë se një shtyllë.
Në fund, çështja nuk është vetëm financiare. Është strategjike. Pensionet nuk janë thjesht një pagesë mujore për pleqërinë; ato janë kontrata më e madhe afatgjatë mes shtetit, tregut dhe qytetarit. Dhe kush e reformon këtë kontratë me kohë, garanton më shumë siguri për brezat që vijnë.
