Ndërsa lufta me Iranin po ndërpret rrjedhat globale të naftës dhe gazit dhe çmimet e energjisë po rriten ndjeshëm, lumi Drin, që zbret përmes maleve të veriut të Shqipërisë, po shërben si një lloj mburoje.
I fryrë nga reshjet e dimrit dhe shkrirja e borës, dhe i pajisur me diga hidroelektrike të ndërtuara gjatë kohës së komunizmit, energjia e këtij lumi siguron më shumë se 90% të prodhimit të energjisë elektrike në vend, duke ndihmuar në mbajtjen nën kontroll të çmimeve me shumicë.
Shqipëria është një shembull se si vendet me prodhim më të lartë të energjisë së rinovueshme janë mbrojtur nga rritjet e forta të çmimeve të energjisë elektrike që nga sulmet e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit ndaj Iranit më 28 shkurt, sipas krahasimeve të çmimeve në të gjithë Europën. Kjo mund të ndihmojë familjet, bizneset dhe rritjen ekonomike në këto vende, ndërsa ndikimi i çmimeve kalon tek konsumatorët në muajt e ardhshëm, thonë analistët.
Kjo situatë mund të forcojë gjithashtu tranzicionin e Europës drejt energjisë së gjelbër, i cili është kritikuar për mungesë urgjence dhe është sulmuar nga figura si presidenti i SHBA-së Donald Trump.
Vendet që varen shumë nga nafta dhe gazi përballen me rritje më të mëdha të çmimeve, duke shtuar presionin inflacionist dhe rritur rrezikun e një recesioni global – një shqetësim i njohur për europianët që përjetuan krizën energjetike pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022.
Kriza po rrit nivelin minimal të çmimeve për të gjithë rajonin, por vendet me fleksibilitet më të ulët dhe varësi më të madhe nga importet e karburanteve po përjetojnë luhatjet dhe rritjet më të forta të çmimeve, tha Satyam Singh, analist në kompaninë Rystad.
DALIME NË ÇMIMET E ENERGJISË NË EUROPË
Përtej Adriatikut nga Shqipëria, Italia, e cila prodhon më shumë se 40% të energjisë së saj nga gazi, ka parë një rritje mbi 20% të kontratës së saj bazë që nga fillimi i luftës. Në Gjermani, që gjithashtu varet shumë nga gazi, rritja ka qenë mbi 15%.
Ndërkohë, në Francë, e cila mbështetet në energjinë bërthamore për 70% të prodhimit të saj, rritja ka qenë më pak se gjysma e asaj të Italisë. Në Spanjë, ku energjia e rinovueshme ka arritur gati 60% të prodhimit total, çmimet madje kanë rënë. Shqipëria gjithashtu regjistroi çmime mesatare më të ulëta në mars krahasuar me një vit më parë, falë kapacitetit të madh hidroenergjetik.
Vendet që varen nga gazi si Italia, Gjermania dhe Greqia kanë gjithashtu prodhim diellor, por mbështetja e tepërt në energjinë diellore shkakton të ashtuquajturën “kurba e rosës”, ku çmimet janë të ulëta në mesditë por rriten në mëngjes herët dhe pasdite vonë.
“Qëllimi për shumicën e këtyre vendeve si Italia dhe Gjermania është të ndërtojnë një kapacitet të madh energjie të rinovueshme dhe magazinimi afatgjatë që të zëvendësojë gazin. Do të jetë një sfidë e madhe,” tha Alessandro Armenia, analist në firmën Kpler.
Ndërkohë, vendet prodhuese të qymyrit si Polonia dhe Serbia kanë përfituar gjithashtu, sipas analistëve. Në Greqi, operatori i rrjetit elektrik dëshiron të mbajë të hapur për të paktën një vit më shumë një central me lignit që ishte planifikuar të mbyllej, për shkak të konfliktit me Iranin.
BIZNESET DHE FAMILJET NDJEJNË PRESIONIN
Goditjet në çmimet e energjisë për familjet pritet të jenë më të moderuara sesa rritjet e menjëhershme në tregjet me shumicë, pasi këto rritje kërkojnë kohë për t’u reflektuar tek konsumatorët.
Komisioni Europian ka përgatitur plane për të ulur taksat e energjisë elektrike për të zbutur ndikimin e luftës, megjithëse analistët paralajmërojnë se kostot për shtetet mund të rriten ndjeshëm.
Konsumatorët, tashmë të goditur nga rritja e çmimeve të karburanteve, shqetësohen për faturat më të larta të energjisë elektrike.
Në Qipro, ku familjet paguajnë disa nga çmimet më të larta në BE, kompania kryesore e energjisë parashikon rritje deri në 20% deri në gusht, pjesërisht për shkak të “kurvës së rosës”.
Marios Georgiou, një operator makinerie në një shtypshkronjë në Limassol, tha se kostot e karburantit për të janë rritur me rreth 20%, duke e detyruar të lërë një nga punët dhe të gjejë një tjetër më afër shtëpisë. Faturat e energjisë elektrike i kushtojnë tashmë 200 euro në muaj.
“Kam dy punë dhe mezi arrij të mbuloj shpenzimet. Gjithçka po rritet,” tha ai.
Një situatë e ngjashme është edhe në Itali. Nico Vanni, 47 vjeç, drejton furrën La Nave në Castiglion Fiorentino. Kompania përdor rreth 2,000 litra naftë në muaj për dërgesa dhe furrat funksionojnë me gaz natyror. Furnitorët kanë paralajmëruar tashmë rritje çmimesh për maja, letër dhe plastikë.
“Mund të rezistojmë për disa muaj, por jo për shumë gjatë: rreziku real është që të detyrohemi të ndërhyjmë në staf,” tha ai.
DIGAT E VJETRA NDIHMOJNË SHQIPËRINË, POR DERI KUR?
Në Shqipëri, banorët pranë digës së madhe të Vaut të Dejës bëjnë shaka se hidroenergjetika është i vetmi trashëgim pozitiv nga periudha komuniste.
“Varësia e madhe e Shqipërisë nga energjia e rinovueshme, veçanërisht hidroenergjetika, ka luajtur një rol kyç në zbutjen e efekteve më të rënda të krizës,” tha ministria e energjisë, duke pranuar gjithashtu se vendi nuk është plotësisht i paprekur.
Shqipëria ende importon energji kur kërkesa është e lartë dhe konsumatorët mbrohen nga subvencionet shtetërore.
“Konflikti me Iranin ka rritur presionin prapa skenave, veçanërisht mbi financat publike,” tha ministria. “Sistemi duket i qëndrueshëm në sipërfaqe, ndërsa tensioni real po grumbullohet poshtë.”/Përshtati nga Reuters, ekofin.al
