Projektligji “Për Marrëveshjen e Paqes Fiskale”, i cili pritet të shqyrtohet dhe miratohet në Kuvend më 11 dhjetor 2025, ka gjeneruar debat të gjerë publik për shkak të ndikimit potencial në klimën e biznesit, integritetin fiskal dhe parimet e konkurrencës së ndershme. Në një periudhë ku kërkohet forcimi i transparencës, rritja e besimit mes tatimpaguesve dhe përputhshmëria me standardet ndërkombëtare, çdo ndërhyrje në politikën fiskale duhet të jetë e kujdesshme, e argumentuar dhe e konsultuar gjerësisht me komunitetin e biznesit. Në këtë kuadër, Dhoma Amerikane e Tregtisë në Shqipëri (AmCham) ka paraqitur një reagim të detajuar mbi problematikat e projektligjit dhe pasojat që, sipas vlerësimit të saj, mund të prekin funksionimin e ekonomisë dhe të administratës tatimore.
1. Rrezik i lartë për cënimin e konkurrencës së ndershme
Projektligji propozon një skemë në të cilën bizneset që kanë deklaruar me korrektësi fitimet ndër vite vendosen në një pozicion të pafavorshëm, ndërsa subjektet që kanë shmangur detyrimet tatimore përfitojnë drejtpërdrejt.
Parashikimi i një rritjeje të detyrueshme prej 18% të fitimit të vitit paraardhës, pavarësisht sektorit apo performancës reale të tatimpaguesit, zëvendëson procesin e vetëdeklarimit me një formulë arbitrare që nuk reflekton performancën reale financiare të subjektit dhe krijon një barrë të padrejtë për tatimpaguesit e rregullt.
Në të kundërt, bizneset me deklarime fitimesh historikisht të ulëta përfitojnë nga baza e ulët e llogaritjes, duke shkaktuar shtrembërim të ndjeshëm të konkurrencës. Kjo situatë dëmton bizneset serioze dhe bie ndesh me parimin kushtetues të barazisë para ligjit.
2. Mundësi reale për legalizimin e kapitalit me origjinë të dyshimtë
Projektligji lejon rideklarimin e pasqyrave financiare të pesë viteve të fundit, përfshirë deklarimin e mjeteve monetare të paraportuara më parë, fshirjen e detyrimeve apo deklarimin e aktiveve të tjera të paregjistruara, pa qenë e nevojshme të justifikohen si gabime kontabël/tatimore apo mosdeklarime të qëllimshme. Në çdo rast, diferencat tatohen me një normë të reduktuar prej vetëm 5%.
Ky ndryshim i pasqyrave financiare historike lejohet pa dokumentacion mbështetës ose justifikime të qarta, duke rrezikuar kështu edhe parimet themelore të Standardeve Kombëtare dhe Ndërkombëtare të Kontabilitetit që kërkojnë qëndrueshmëri dhe besueshmëri të informacionit financiar.
Mungesa e detyrimit për të verifikuar origjinën e fondeve krijon rrezikun që përmes kësaj skeme të legalizohen kapitalet me burim të paqartë ose potencialisht kriminal.
Mospërfshirja e mekanizmave të fortë të kontrollit në përputhje me legjislacionin kundër pastrimit të parave dhe përjashtimi i audituesve nga përgjegjësitë për diferencat e krijuara e shtojnë rrezikun që kjo nismë të perceptohet si një formë e tërthortë e amnistisë fiskale.
Një zhvillim i tillë cënon besimin e tatimpaguesve në sistemin fiskal dhe dëmton reputacionin ndërkombëtar të vendit, veçanërisht në kuadër të vlerësimeve nga BE dhe Moneyval.
Gjithashtu, projektligji mund të rrezikojë përpjekjet e vendit për të përmbushur rekomandimet e task-forcës BEPS të OECD-së.
3. Ulje e cilësisë së administrimit tatimor
Projektligji kufizon ndjeshëm kontrollin tatimor mbi tatimin mbi të ardhurat gjatë periudhës së marrëveshjes, duke u bazuar vetëm në verifikime administrative “nga zyra”. Kjo qasje dobëson aftësinë e administratës tatimore për të identifikuar shmangiet dhe krijon një terren të favorshëm për abuzime.
Projektligji nuk ofron kritere të qarta për përzgjedhjen e tatimpaguesve që mund të përfitojnë nga marrëveshja, nuk përcakton afate detyruese për shqyrtimin e kërkesave dhe lejon rinovimin e marrëveshjes deri në dy vite të tjera. Kjo krijon një mekanizëm potencial presioni apo favorizimi me rrezik të lartë për korrupsion.
4. Pasoja serioze ekonomike dhe fiskale
Norma e reduktuar prej vetëm 5% krijon një diferencë të madhe me normat normale të taksimit, duke nxitur bizneset të përfitojnë nga skema dhe duke reduktuar të ardhurat buxhetore.
Në një moment ku kërkohet stabilitet fiskal, kjo skemë mund të nxisë shmangien tatimore dhe të ngushtojë më tej bazën tatimore, duke rritur pabarazinë dhe ulur efikasitetin fiskal.
5. Probleme ligjore dhe cënim i parimeve themelore të taksimit
Projektligji prek disa parime bazë të së drejtës tatimore dhe kushtetuese, përfshirë barazinë para ligjit, sigurinë juridike, proporcionalitetin dhe trajtimin e barabartë të tatimpaguesve.
Mungesa e akteve nënligjore operacionale para miratimit të ligjit rrit pasigurinë dhe krijon rreziqe të zbatimit arbitrar.
6. Mungesë transparence dhe konsultimi publik të pamjaftueshëm
AmCham shpreh shqetësim për konsultimin e pamjaftueshëm publik dhe afatet e shkurtra të parashikuara për një nismë me ndikim kaq të gjerë.
Procesi i përshpejtuar nuk garanton cilësi të legjislacionit dhe ul besimin e komunitetit të biznesit.
Në frymën e dialogut konstruktiv, AmCham kërkon rishikimin e plotë të projektligjit dhe hartimin e politikave fiskale që:
• nxisin formalizimin dhe sjelljen e ndershme fiskale;
• garantojnë konkurrencë të drejtë;
• forcojnë integritetin e administratës tatimore;
• ruajnë besimin e biznesit dhe reputacionin ndërkombëtar të vendit.
Reformat fiskale duhet të mbështeten në transparencë, barazi dhe sundim të ligjit—standarde që ky projektligj, në formën aktuale, nuk i përmbush plotësisht.
