Studioja holandeze Casanova + Hernandez Architects po çon drejt përfundimit fazën e parë të projektit për rinovimin e plotë të Muzeut Historik Kombëtar të Shqipërisë. Projekti është porositur nga Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit dhe UNOPS, ndërsa financohet nga Komisioni Evropian përmes programit EU for Culture (EU4C) në Shqipëri.
Restaurimi i plotë i muzeut, që shtrihet në 21,400 metra katrorë, është planifikuar në dy faza dhe po udhëhiqet nga Casanova + Hernandez Architects në bashkëpunim me partnerin lokal iRI. Faza e parë përfshin restaurimin e godinës ekzistuese në Sheshin Skënderbej dhe pritet të përfundojë këtë vit, duke i hapur rrugë nisjes së menjëhershme të fazës së dytë, e cila fokusohet në ridizenjimin e hapësirave të brendshme.
Projekti është pjesë e transformimit urban që po kalon Tirana. Sipas Casanova + Hernandez Architects, ky transformim pasqyron kalimin e Shqipërisë nga dekada izolimi komunist drejt një kryeqyteti bashkëkohor mesdhetar. Në vitet e fundit, ky ndryshim është materializuar përmes kullave të projektuara nga arkitektë ndërkombëtarë, si edhe zhvillimeve publike, institucionale dhe sportive, duke sjellë projekte të profilit të lartë, nga ndërtesa multifunksionale vertikale dhe rrugë të orientuara për këmbësorët, deri te kampuse ekologjike dhe objekte qytetare. Në këtë kontekst, rinovimi i Muzeut Historik Kombëtar përfaqëson një ndërhyrje ndryshe, të fokusuar te përshtatja e një institucioni ekzistues kulturor.
Muzeu Historik Kombëtar është ndërtuar fillimisht në vitet 1980. Sipas arkitektëve restaurues, institucioni paraqiste në fillim “një narrativë lineare dhe të kontrolluar nga shteti, nga parahistoria deri te Lufta Antifashiste”. Në aspektin hapësinor, kjo përkthehej në një sekuencë arkitekturore që udhëhiqte vizitorët përmes një narrative fikse, të cilën përditësimet pas komunizmit nuk e ndryshuan ndjeshëm. Projekti i rindërtimit dhe muzealizimit, i titulluar “Albanian Kaleidoscope”, synon jo vetëm konsolidimin dhe restaurimin e godinës pas tërmetit të nëntorit 2019, por edhe ripërcaktimin e rolit të institucionit përmes narrativave pluraliste, gjithëpërfshirëse dhe kritike, në përputhje me muzeologjinë bashkëkohore.
Ndërhyrja përfshin ridizenjimin e hapësirave të brendshme dhe oborrit të muzeut, së bashku me krijimin e një sheshi në çati dhe zonave të reja publike që synojnë të forcojnë rolin kulturor, edukativ dhe ekonomik të institucionit. Projekti parashikon një bazament të hapur, duke e bërë një pjesë të godinës të aksesueshme falas për publikun. Kati përdhes do të përfshijë një librari-kafe, bibliotekë dhe hapësira eventesh, të lidhura me ambiente multifunksionale dhe edukative në katet e sipërme. Kjo zonë do të ofrojë gjithashtu hyrje në një “Oborr Eventesh”, i konceptuar për koncerte, punëtori dhe ekspozita. Çatia do të shndërrohet në një hapësirë publike kulturore të organizuar në “dhoma” fleksibël, të mbrojtura nga një mbulesë për përdorim gjatë gjithë vitit. Casanova + Hernandez Architects e përshkruajnë ndërhyrjen si një “plug-in architectural-museological intervention”, një strukturë e pavarur e integruar në oborrin e muzeut që rikonfiguron qarkullimin, funksionet dhe kuptimin simbolik të godinës përmes katër elementeve kryesore.
Projekti sjell një sistem të ri qarkullimi të quajtur “Path of History”, ku do të ekspozohen në mënyrë të ndryshueshme imazhe dhe objekte historike, duke lejuar lëvizje fleksibël të vizitorëve, të pavarur nga galeritë e ekspozimit. Një ndërhyrje e dytë, “Roof Path”, lidh oborrin me sheshin në çati përmes shkallëve spirale që çojnë drejt hapësirave publike dhe pamjeve panoramike mbi qytetin. Projekti përfshin gjithashtu një arkiv të ri nëntokësor të aksesueshëm përmes vizitave të kuruara, i quajtur “Albanian Black Box”. Një tjetër element kyç janë “History Windows”, një mur eliptik me xham ku do të ekspozohen imazhe dhe objekte. Ndryshimet në transparencën e sipërfaqeve krijojnë një efekt kaleidoskopik që reagon ndaj dritës dhe i jep projektit emrin “Albanian Kaleidoscope”.
Hapësirat ekspozuese të muzeut po riorganizohen në galeri të lidhura nga sistemi i ri i qarkullimit, duke lejuar rotacionin e ekspozitave pa penguar lëvizjen e vizitorëve. Transformimi i muzeut në një institucion më dinamik mbështetet në katër strategji kryesore. Së pari, koleksioni i përhershëm riorganizohet rreth tre boshteve tematike: Arkeologjia, Etnografia dhe Gjuha Shqipe, duke krijuar një strukturë më të qartë kuratoriale. Së dyti, një strategji fleksibël programimi shpërndan ekspozitat e përkohshme në tetë hapësira, përfshirë Black Box-in, Path of History, zonat e çatisë, galeritë dhe ambientet immersive. Së treti, projekti integron hapësira edukative interaktive dhe falas, të dizajnuara veçanërisht për audiencat e reja. Së fundi, teknologji digjitale si realiteti i shtuar (AR), realiteti virtual (VR) dhe instalacionet immersive do të integrohen në të gjithë muzeun për të rritur aksesueshmërinë, ndërveprimin dhe angazhimin e vizitorëve.
Ndër projektet e tjera të fundit të shpallura në Shqipëri përfshihet publikimi i imazheve finale të një resorti të ri në Dhërmi, projektuar nga Bofill Taller de Arquitectura dhe aktualisht në ndërtim. Studioja kishte prezantuar më parë edhe dy projekte të tjera në Tiranë, Papuli Tower dhe Barcelona Tower, kjo e fundit pranë muzeut. Zhvillime të tjera në kryeqytet përfshijnë propozimin fitues të Rojkind Arquitectos për komponentin multifunksional në rizhvillimin e zonës së Zyber Hallullit, i projektuar në bashkëpunim me Pedro Reyes, SON Architects, Motus Holdings dhe ASAB. Ndërkohë, studioja holandeze MVRDV fitoi së fundmi konkursin ndërkombëtar për Pallatin e ri të Sportit “Asllan Rusi” në Tiranë, një ndërtesë sferike me diametër mbi 100 metra, që kombinon një arenë basketbolli dhe volejbolli me 6,000 vende me apartamente rezidenciale, hotel dhe hapësira tregtare në katin përdhes.
/Përshtati nga ArchDaily, ekofin.al






