Investimet në akuakulturë mund të përfitojnë nga procedura më të përshtatura me mënyrën e prodhimit dhe nga një horizont më i gjatë kontraktor. Këto janë ndër ndryshimet kryesore që propozon projektligji për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 103/2016 “Për akuakulturën”, i cili synon të qartësojë rregullat për kultivimin e organizmave ujorë në det, në ujërat e brendshme dhe në sipërfaqet tokësore.
Nisma e propozuar nga Këshilli i Ministrave pranon, në thelb, se një regjim i vetëm administrativ nuk i përshtatet të gjitha formave të këtij aktiviteti. Sipas relacionit shoqërues, procedurat për krijimin e Zonave të Përcaktuara për Akuakulturë (ZPA) kanë rezultuar joproporcionale për veprimtaritë që zhvillohen në sipërfaqe të kufizuara tokësore, në prona private ose në sisteme të kontrolluara prodhimi.
Risia kryesore është ndarja më e qartë e regjimeve juridike sipas mjedisit ku zhvillohet prodhimi. Ndërsa për akuakulturën detare ruhet planifikimi përmes zonave të përcaktuara, për aktivitetet në ujërat e brendshme dhe në sipërfaqet tokësore parashikohet një rrugë tjetër autorizimi, pa kushtëzimin nga miratimi paraprak i një ZPA-je.
Akuakultura në tokë dhe ujërat e brendshme, pa detyrimin për ZPA
Sipas projektligjit, akuakultura mund të zhvillohet në zona ujore detare të miratuara si ZPA, në ujëra të brendshme dhe në sipërfaqe tokësore publike ose private. Për dy kategoritë e fundit, ushtrimi i veprimtarisë nuk do të kushtëzohet nga miratimi i një zone të përcaktuar për akuakulturë.
Ky ndryshim synon të shmangë procedurat që nuk përputhen me karakteristikat e prodhimit në tokë apo në ujërat e brendshme. Për shembull, një instalim tokësor ose një sistem i kontrolluar kultivimi ka nevoja të ndryshme nga një fermë që operon në hapësirën detare, ku duhet të koordinohen edhe përdorimet e tjera të zonës.
Megjithatë, heqja e kushtit për ZPA nuk nënkupton ushtrim të lirë të aktivitetit pa autorizime. Projektligji parashikon lidhjen e kontratës për të drejtën e ushtrimit të veprimtarisë dhe pajisjen me licencën përkatëse. Për përdorimin e pronës publike ose të burimeve ujore mund të kërkohen gjithashtu leje, miratime dhe autorizime sipas legjislacionit në fuqi.
Për sipërfaqet tokësore private, subjektet nuk do t’i nënshtrohen konkurrimit publik për përzgjedhjen e përdoruesit të tokës, por do të duhet të lidhin kontratë me ministrinë dhe të plotësojnë kërkesat ligjore për ushtrimin e aktivitetit.
Ndërsa për ujërat e brendshme, zonat detare të miratuara si ZPA dhe sipërfaqet tokësore publike, projektligji parashikon procedura konkurrimi publik, me përjashtim të rasteve të rinovimit të kontratës sipas kushteve të ligjit.
Kontrata 20-vjeçare, më shumë siguri për investitorët
Një nga ndryshimet me ndikim të drejtpërdrejtë ekonomik është përcaktimi i kohëzgjatjes së kontratës për ushtrimin e veprimtarisë së akuakulturës në 20 vjet.
Relacioni argumenton se investimet në këtë sektor kërkojnë shpenzime të konsiderueshme fillestare dhe periudha të gjata për rikuperimin e kapitalit. Një afat më i parashikueshëm mund t’u japë operatorëve më shumë siguri për planifikimin e investimeve, modernizimin e kapaciteteve dhe kërkimin e financimit.
Për aktivitetet që zhvillohen në sipërfaqe tokësore publike, kohëzgjatja e kontratës së akuakulturës do të lidhet me afatin e kontratës së përdorimit të tokës dhe nuk mund të kalojë 20 vjet.
Projektligji parashikon gjithashtu që veprat dhe investimet e nevojshme për ushtrimin e aktivitetit të fillojnë dhe të përfundojnë brenda afateve të përcaktuara në kontratë, por në çdo rast të përfundojnë brenda tre vjetëve nga nënshkrimi i saj.
Pra, siguria më e madhe kontraktore shoqërohet edhe me një detyrim për realizimin e investimit. Afati 20-vjeçar nuk duhet kuptuar si një e drejtë pa kushte, por si një periudhë e parashikuar për zhvillimin e veprimtarisë në përputhje me kontratën dhe legjislacionin.
Akuaponia futet në kuadrin ligjor
Një tjetër risi është krijimi i një baze të posaçme ligjore për akuaponinë, një sistem i integruar që kombinon kultivimin e organizmave ujorë me atë të bimëve.
Në këtë model, mbetjet e organizmave ujorë përdoren si lëndë ushqyese për bimët, ndërsa bimët ndihmojnë në pastrimin e ujit që rikthehet në sistem. Projektligji parashikon mundësinë e zhvillimit të këtij aktiviteti në instalime tokësore publike ose private dhe në struktura të kontrolluara prodhimi, përfshirë serrat dhe sistemet me riqarkullim të ujit.
Subjektet që do të ushtrojnë akuaponinë duhet të lidhin kontratën përkatëse dhe të pajisen me licencë. Në varësi të aktivitetit, mund të nevojiten edhe leje për përdorimin e burimeve ujore, instalimet, shkarkimet ose ndërhyrje të tjera të rregulluara me ligje të posaçme.
Përtej njohjes ligjore të këtij modeli, ndikimi ekonomik do të varet nga mënyra se si do të përcaktohen kriteret teknike, kostot e përmbushjes së tyre dhe kushtet për zhvillimin e sistemeve të integruara. Projektligji ia lë Këshillit të Ministrave miratimin e kritereve teknike për akuaponinë dhe format përkatëse të prodhimit.
Rregulla më të qarta për pronën publike dhe rinovimin e kontratave
Projektligji rishikon edhe mënyrën e dhënies në përdorim ose me qira të pronës tokësore publike, përfshirë pronat në administrim të njësive të vetëqeverisjes vendore.
Sipas propozimit, kontrata për ushtrimin e akuakulturës lidhet pasi subjekti të ketë fituar të drejtën e përdorimit ose të qirasë mbi pronën publike. Të ardhurat nga qiradhënia derdhen në buxhetin e shtetit ose në buxhetin e njësisë vendore, sipas pronësisë dhe legjislacionit në fuqi.
Ndryshime parashikohen edhe për përfundimin dhe rinovimin e kontratave. Kur mbaron afati, zona ose sipërfaqja publike, në parim, shpallet për konkurrim publik, pasi të merret mendimi i institucioneve përkatëse, me përjashtim të rasteve kur plotësohen kushtet për rinovim. Për sipërfaqet tokësore private, subjekti mund të aplikojë për lidhjen e një kontrate të re.
Një element i ri është parashikimi se kontrata nuk mund të rinovohet kur operatori ka detyrime të pashlyera që rrjedhin prej saj ose nga legjislacioni në fuqi. Po ashtu, kërkesat për rinovim duhet të jenë në përputhje me kriteret teknike dhe kushtet mjedisore, përfshirë kapacitetin mbajtës ose prodhues të zonës.
Këto dispozita synojnë të lidhin vijimësinë e aktivitetit me përmbushjen e detyrimeve kontraktore dhe me kufijtë teknikë e mjedisorë të prodhimit.
Zbatimi, pika ku duhet të provohet reforma
Megjithëse projektligji synon të lehtësojë procedurat dhe të krijojë më shumë siguri për investitorët, rezultati do të varet nga cilësia e akteve zbatuese dhe nga koordinimi mes institucioneve.
Projektligji parashikon që Këshilli i Ministrave të miratojë, brenda një viti nga hyrja në fuqi e ligjit, kriteret teknike për akuakulturën në ujërat e brendshme, në sipërfaqet tokësore publike ose private dhe në sistemet e integruara të prodhimit. Brenda të njëjtit afat parashikohet edhe miratimi i akteve përkatëse nga ministrat përgjegjës për akuakulturën dhe financat, për përcaktimin e vlerës së qirasë së sipërfaqeve ujore.
Kjo e bën të rëndësishëm përcaktimin e standardeve të matshme, procedurave të qarta dhe afateve administrative që të shmangin krijimin e paqartësive të reja. Në të njëjtën kohë, zgjerimi i mundësive të prodhimit duhet të shoqërohet me vlerësimin e kapacitetit të zonave, mbrojtjen e mjedisit dhe kontrollin e përmbushjes së kushteve të licencimit.
Për akuakulturën detare, projektligji ruan rëndësinë e planifikimit të hapësirës ujore dhe koordinimit me sektorët e tjerë. Kur një zonë e propozuar për akuakulturë ndodhet pranë një zone të mbrojtur, parashikohet konsultim publik me grupet e interesit dhe institucionet shkencore.
Një tjetër pikë që kërkon vëmendje është se vetë relacioni parashikon ndryshime në procedura dhe në regjimin e ushtrimit të aktivitetit, por nuk jep një vlerësim sasior për numrin e investimeve që mund të krijohen, rritjen e prodhimit apo efektin në punësim. Përfitimet ekonomike paraqiten si objektiva të pritshëm, jo si rezultate të garantuara.
Relacioni shoqërues deklaron se projektligji nuk sjell efekte financiare në buxhetin e shtetit. Megjithatë, kjo nuk përjashton nevojën për kapacitete administrative dhe teknike që të zbatohen kriteret e reja, të shqyrtohen aplikimet dhe të monitorohet respektimi i kontratave e i standardeve mjedisore./ekofin.al
