Hulumtimi në Institutin “Francis Crick” mund të çojë në barna të reja për të luftuar përparimin e sëmundjeve si alzheimer. Shkencëtarët britanikë janë gati të nisin një projekt të jashtëzakonshëm kërkimor që do të demonstrojë sesi ajri që thithim, mund të ndikojë në trurin tonë. Kjo punë do të jetë jetike, thonë ata, për të kuptuar një problem të madh mjekësor: sesi ndotja atmosferike mund të shkaktojë demencë.
Vitet e fundit, shkencëtarët kanë zbuluar se ndotja e ajrit është një nga kërcënimet më të dëmshme për shëndetin e njeriut dhe kanë treguar se është i përfshirë në shkaktimin e kancerit, sëmundjeve të zemrës, diabetit, nivelit të ulët të lindjeve dhe shumë kushteve shëndetësore.
Tani shkencëtarët në Institutin “Francis Crick” do të hulumtojnë përfshirjen e tij në fenomenin e neurodegjenerimit përmes një projekti kërkimor të titulluar “Rapid”, i cili financohet nga shoqata bamirëse “Race Against Dementia” dhe do të nisë nesër.
“Rapid” do të mbledhë së bashku shkencëtarët që do të shqyrtojnë proceset e sakta me të cilat grimcat e vogla ndotëse mund të çojnë në demencë. Hulumtimi mund të sjellë një pasqyrë të mënyrës se si grimcat e ajrit shkaktojnë sëmundje në përgjithësi dhe gjithashtu të ndihmojnë në zhvillimin e barnave të reja për të frenuar përparimin e gjendjes si p.sh. sëmundja e alzheimerit.
“Ndotja e ajrit në përgjithësi nuk lidhet me demencën. Megjithatë, epidemiologët kanë zbuluar kohët e fundit se grimcat në ajër janë në fakt të lidhura mjaft fort me rrezikun e sëmundjes neurodegjenerative”, tha një nga drejtuesit e projektit, Prof Charles Swanton, zëvendësdrejtor klinik i Crick. “Ne duam të zbulojmë saktësisht sesi grimcat e vogla në ajër mund të kenë ndikime kaq të thella në trurin tonë dhe ta përdorim atë njohuri për të zhvilluar barna të reja për trajtimin e demencës.”
Një lloj kyç i ndotjes së ajrit përbëhet nga ngrirja e fragmenteve të vogla të lëndëve të ngurta dhe pikave të lëngshme. Ato prodhohen nga shkarkimet e makinave dhe kamionëve, fabrikat, pluhuri, poleni, vullkanet, zjarret dhe burime të tjera dhe njihen si grimca 2.5 ose thjesht PM2.5.
Këto grimca janë më pak se 2.5 e milionta e metrit në diametër, rreth 30 herë më të imta se një fije floku e njeriut dhe, janë aq të vogla, sa mund të udhëtojnë thellë në skutat e trupit të njeriut. Në rastin e demencës, PM2.5 thithen dhe besohet se hyjnë në tru përmes llambës nuhatëse, një masë e rrumbullakosur indi që ndodhet mbi zgavrën e hundës dhe luan një rol kyç në përpunimin e informacionit të nuhatjes.
“Në tru, PM2.5 duket se merren nga qelizat imune në sistemin nervor qendror dhe pas tyre, ne mendojmë se neurodegjenerimi mund të fillojë më pas”, tha Swanton.
Megjithatë, saktësisht sesi shpaloset ky proces dhe çon në demencë, nuk është e qartë dhe, një qëllim kryesor i projektit “Rapid” do të jetë zbulimi i procesit të saktë që shkakton PM2.5-të të bëjnë që indet e trurit të formojnë grumbuj që janë shenjë dalluese e sëmundjes alzheimer.
“Ne kemi prova të mira që e lidhin ekspozimin ndaj grimcave PM2.5 me sëmundjet e trurit si alzheimer dhe parkinson, por nuk e dimë ende nëse këto në të vërtetë po shkaktojnë drejtpërdrejt neurodegjenerimin ose nëse ato po nxisin procesin që tashmë po ndodh tek individët vulnerabël”, tha Sonia Gandhi, drejtuese e Laboratorit të Biologjisë së Neurodegjenerimit në Kolegjin Crick dhe University College në Londër.
Studiuesit në Crick besojnë se një nga tre mekanizmat e ndryshëm është i përfshirë në mënyrën sesi ndotja e ajrit shkakton demencën. Grimcat PM2.5 mund të përshpejtojnë drejtpërdrejt procesin me të cilin proteinat grumbullohen së bashku në tru dhe po shkaktojnë alzheimer.
