Ishim përpara, tani do kthehemi pas. Ndryshimi i orës në pjesën më të madhe të Evropës, ora ditore ose koha verore britanike, siç e quan Mbretëria e Bashkuar, përfundon të dielën e fundit të tetorit (27 tetor 2024). Ndryshimi i orës do të ndodhë përsëri më 9 mars 2025 në SHBA dhe më 30 mars 2025 në pjesën më të madhe të Evropës dhe në Mbretërinë e Bashkuar, kur do të lëvizim orët tona me një orë përpara.
Si ndryshon ora në Evropë?
Shumica e vendeve evropiane respektojnë ndryshimin e orës, me përjashtim të Rusisë, Islandës dhe Bjellorusisë. Në Mbretërinë e Bashkuar quhet Ora Verore Britanike (BST).
Ndryshimi i orës quhet Ora Verore e Evropës Qendrore (CEST) në: Austri, Francë, Gjermani, Itali, Hungari, Norvegji, Poloni, Spanjë dhe Zvicër. Kursimi i kohës fillon në orën 3 të mëngjesit me orën lokale për këto vende, kur orët lëvizin një orë prapa në 2 të mëngjesit. I njëjti ndryshim i orës në orën 4 të mëngjesit ndiqet për Bullgarinë, Estoninë, Finlandën, Greqinë, Letoninë, Lituaninë dhe Rumaninë, të cilat e quajnë Ora Verore e Evropës Lindore (EEST).
Në Irlandë, ndryshimi quhet Koha Standarde Irlandeze (IST) dhe fillon në orën 2 të mëngjesit me orën lokale, kur orët lëvizin një orë prapa në 1 të mëngjesit. I njëjti ndryshim i orës ndodh në Ishujt Kanarie, Ishujt Faroe dhe Portugali të cilët e quajnë Ora Verore e Evropës Perëndimore (WEST).
Në Shqipëri fillon në datën 27 tetor 2024, në orën 3 të mëngjesit kur akrepat do të shkojnë 1 orë pas, në orën 2 të mëngjesit.
Si nisi e gjitha?
Benjamin Franklin ka nderin (ose fajin, në varësi të këndvështrimit tuaj për ndryshimin e kohës) për idenë për të ndryshuar orën në muajt e verës, si një mënyrë për të kursyer energjinë. “Duke lëvizur orët përpara, njerëzit mund të përfitojnë” nga drita shtesë e ditës në mbrëmje në vend që të harxhojnë energji për ndriçimin. Në atë kohë, Franklin ishte ambasador në Paris dhe shkroi një artikull të mprehtë në Journal of Paris në 1784, duke u gëzuar për “zbulimin” e tij që dielli jep dritë sapo lind.
Megjithatë, ndryshimi i orës filloi një shekull më vonë. Gjermania e miratoi në maj 1916, si një mënyrë për të kursyer karburantin gjatë Luftës së Parë Botërore; pjesa tjetër e Evropës menjëherë pas kësaj. Ndërsa Shtetet e Bashkuara e miratuan në vitin 1918.
Megjithëse presidenti Woodrow Wilson donte të mbante orarin e ditës pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, vendi ishte kryesisht rural në atë kohë dhe fermerët kundërshtuan, pjesërisht sepse kjo do të thoshte që ata të humbisnin një orë dritë mëngjesi. (Është një mit që koha e kursimit ditor u krijua për të ndihmuar fermerët.) Dhe kështu ora “e kursyer” u shfuqizua derisa lufta tjetër e ktheu atë në modë. Në fillim të Luftës së Dytë Botërore, më 9 shkurt 1942, Presidenti Franklin Roosevelt rivendosi kohën e kursimit gjatë gjithë vitit, duke e quajtur atë “Koha e Luftës”.
Sipas timeanddate.com, më pak se 40% e vendeve të botës respektojnë kohën e kursimit të ditës. Por provat për ndonjë kursim të konsiderueshëm të energjisë janë të pakta.
Megjithatë, edhe Bashkimi Evropian mund të propozojë fundin e ndryshimeve të orës, pasi një sondazh i fundit zbuloi se 84% e 4.6 milionë njerëzve të anketuar thanë se donin t’i eliminonin ato, raportoi Wall Street Journal. Nëse ligjvënësit dhe vendet anëtare bien dakord, anëtarët e BE-së mund të vendosin ta mbajnë BE-në në kohën e verës ose në kohën e dimrit, sipas WSJ.
Mitet që shoqërojnë ndryshimin e orës
Rezulton se njerëzit priren të kenë më shumë atake kardiake të hënën menjëherë pas ndryshimit të orës verore. Studiuesit që raportuan në vitin 2014 në revistën “Open Heart”, zbuluan se sulmet në zemër u rritën 24% atë të hënë, krahasuar me numrin mesatar ditor për javët e para të ndryshimit të orës.
Një studim i botuar në vitin 2009 në “Journal of Applied Psychology” tregoi se gjatë javës pas ndryshimit të orës në pranverë, punëtorët e minierës flinin 40 minuta më pak dhe kishin 5.7% më shumë lëndime në vendin e punës sesa gjatë çdo dite tjetër të vitit.
Kafshët shtëpiake mund të kuptojnë gjithashtu ndryshimin e orës. Meqenëse njerëzit vendosin rutina për të dashurit e tyre me gëzof, qentë dhe macet që jetojnë në ambiente të mbyllura, madje edhe lopët nuk përshtaten mirë, le të themi, kur u sillni ushqimin një orë me vonesë apo shkoni të milni bagëtitë më vonë se zakonisht./Përgatiti: ekofin.al
