Këshilli i Bashkimit Evropian ka miratuar një direktivë që prezanton standarde të reja të cilësisë së ajrit. Ai vendos kufij më të rreptë për ndotësit më të dëmshëm, më afër niveleve të rekomanduara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë. Sipas një dispozite të re, qytetarët mund të kërkojnë dëmshpërblim nëse mosrespektimi i rregullave për ndotjen e ajrit çon në përkeqësim të shëndetit të tyre.
Bashkimi Evropian synon të ulë ndotjen e ajrit në një nivel që nuk është i dëmshëm për shëndetin dhe ekosistemet deri në vitin 2050. Ajri i ndotur është shkaku kryesor mjedisor i vdekjeve të parakohshme në BE dhe është vlerësuar si shkaku i 300,000 rasteve të vdekjeve të parakohshme çdo vit.
Në prill, Parlamenti Evropian miratoi një marrëveshje të përkohshme me Këshillin e BE-së për uljen e vlerave kufi për ndotësit më të dëmshëm në ajrin e jashtëm, si dhe për përmirësimin e monitorimit të cilësisë së ajrit. Këshilli i BE-së, i cili përfaqëson shtetet anëtare, sapo ka miratuar Direktivën e rishikuar të Cilësisë së Ajrit të Ambientit (AAQD).
Rregullat e reja vendosin kufij dhe vlera më strikte për vitin 2030 për ndotësit e ajrit me një ndikim të rëndë në shëndetin e njeriut. Ato përfshijnë grimcat e tipit PM10 dhe PM2.5, dioksidin e azotit (NO2) dhe dioksidin e squfurit (SO2).
Për PM2.5 dhe NO2, tavanet vjetore janë ulur përkatësisht nga 25 në 10 mikrogramë për metër kub dhe përgjysmuar në 20 mikrogramë për metër kub. Me kufijtë e rinj të sipërm, Bashkimi Evropian po u afrohet vlerave të rekomanduara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH). Kufiri i tij për PM2.5 është pesë mikrogramë për metër kub ajër.
Të dhënat nga raporti i ‘statusit të cilësisë së ajrit në Evropë 2024’ tregojnë se në 2022 dhe 2023, pothuajse të gjithë evropianët (96%) që jetonin në qytete ishin të ekspozuar ndaj përqendrimeve të PM2.5 mbi nivelet e rekomanduara nga OBSH.
Sipas një njoftimi për shtyp nga Këshilli i BE-së, direktiva parashikon që qytetarët mund të kërkojnë kompensim për dëmtimin shëndetësor nëse ai rezulton nga mosrespektimi i rregullave të BE-së për cilësinë e ajrit.
Ai gjithashtu mandaton përmirësime në sistemet e monitorimit dhe modelimit të cilësisë së ajrit, si dhe rishikime të rregullta të standardeve të cilësisë së ajrit në përputhje me provat më të fundit shkencore.
Pasi direktiva të hyjë në fuqi, vendet do të kenë dy vjet kohë për ta zbatuar atë në legjislacionin kombëtar. /Përgatiti:ekofin.al
