Prokurimi publik duhet të vlerësohet përmes rezultateve që sjell për qytetarët dhe mënyrës si përdoren paratë publike, duke shkuar përtej zhvillimit të tenderit dhe nënshkrimit të kontratës. Ky ishte mesazhi kryesor i kreut të Operatorit të Blerjeve të Përqendruara, Jonaid Myzyri, në aktivitetin për reformimin e prokurimeve të përqendruara.
Sipas Myzyrit, respektimi i ligjit dhe i afateve mbetet themelor, por suksesi i një prokurimi duhet të matet edhe me cilësinë e planifikimit, shërbimin e përfituar dhe vlerën që investimi krijon për shoqërinë. Reforma synon që shteti të veprojë si një blerës strategjik, duke bashkuar nevojat e institucioneve dhe duke përdorur më mirë fuqinë e tij blerëse.
“Suksesi i sistemit të prokurimit nuk matet vetëm me faktin se një tender u zhvillua sipas ligjit”, theksoi Myzyri.
Një cikël me 13 hapa, që nis përpara shpalljes së tenderit
Modeli i prezantuar mbështetet në një zinxhir pune me 13 hapa të ndërlidhur, që nis shumë përpara publikimit të procedurës dhe vijon me matjen e rezultateve. Në qendër të tij janë planifikimi strategjik, standardizimi i specifikimeve teknike, analiza e tregut, blerjet e përqendruara dhe digjitalizimi.
Planifikimi i prokurimeve parashikohet të lidhet që në fillim me përgatitjen e programeve buxhetore afatmesme, miratimin dhe detajimin e buxhetit. Më pas, ky proces do të konkretizohet me mbledhjen e nevojave të institucioneve, për të shmangur grumbullimin e kërkesave në fund të vitit dhe presionin që krijon mungesa e kohës.
Për institucionet, kjo qasje synon të sjellë më shumë siguri dhe më pak barrë administrative. Për bizneset, më shumë parashikueshmëri mbi kërkesën publike dhe mundësi për të organizuar në kohë ofertat, investimet dhe ofrimin e shërbimeve.
Specifikime të standardizuara për të shmangur paqartësitë dhe vonesat
Një pjesë e rëndësishme e reformës është standardizimi kombëtar i specifikimeve teknike. Myzyri evidentoi se i njëjti produkt apo shërbim shpesh përshkruhet në mënyra të ndryshme nga institucione të ndryshme, duke përsëritur punën dhe duke krijuar vonesa e paqartësi.
Hartimi i specifikimeve, sipas tij, shoqërohet në disa raste edhe me perceptimin se kërkesat mund të jenë përshtatur për të favorizuar operatorë të caktuar. Për këtë arsye, OBP synon të forcojë rolin në hartimin dhe harmonizimin e tyre, në bashkëpunim me ekspertë vendas, të huaj dhe specialistë të institucioneve përfituese.
Për nevojat e përsëritura do të përdoren specifikime të qëndrueshme, ndërsa për kërkesat e veçanta do të ruhet fleksibiliteti i nevojshëm. Objektivi i prezantuar është që deri në mars të vitit 2027 numri i katalogëve të specifikimeve teknike të standardizuara të arrijë në 30.
Vlerësimi i blerjeve do të marrë gjithnjë e më shumë në konsideratë edhe eficiencën energjetike, ndikimin mjedisor, jetëgjatësinë dhe kostot gjatë përdorimit të produkteve. Kjo do të thotë që çmimi fillestar i blerjes të shihet së bashku me shpenzimet dhe përfitimet që produkti sjell gjatë gjithë përdorimit të tij.
Marrëveshje kuadër dhe një platformë për porositë e institucioneve
Myzyri njoftoi se analiza e tregut dhe e çmimeve do të shërbejë për hartimin e strategjive të blerjes. Procedurat e vogla, të fragmentuara dhe të përsëritura do të grupohen në marrëveshje më të mëdha kuadër, mbi bazën e nevojave dhe fondeve përkatëse të institucioneve.
Sipas tij, mbi 50 marrëveshje të tilla planifikohet të publikohen gjatë dhjetorit të ardhshëm.
Pjesë e këtij modeli është edhe platforma “Albzone”, e konceptuar si një dyqan virtual i administratës. Institucionet do të mund të përzgjedhin produktet dhe shërbimet që u nevojiten dhe të përcjellin kërkesat pranë OBP-së, ndërsa sistemi do t’i lidhë ato me marrëveshjet kuadër përkatëse.
Operatorët ekonomikë do të kenë profilet e tyre, përmes të cilave do të ndjekin porositë dhe ecurinë e procesit. Synimi është që institucionet të marrin shërbimin në kohë dhe me cilësinë e kërkuar, duke e bërë më të lehtë ndjekjen e blerjeve.
Puna vijon edhe pas nënshkrimit të kontratës
Në modelin e ri, lidhja e kontratës nuk konsiderohet fundi i punës. Myzyri theksoi nevojën për të analizuar çfarë ka funksionuar, ku janë shfaqur probleme dhe si mund të përmirësohen blerjet e ardhshme.
Kjo qasje e vendos matjen e rezultateve në funksion të planifikimit të ardhshëm: përvoja nga një kontratë duhet të ndihmojë në përmirësimin e specifikimeve, strategjisë së blerjes dhe cilësisë së shërbimit.
Në paraqitjen e rezultateve të OBP-së, Myzyri raportoi mbi 185 milionë euro investime të prokuruara gjatë periudhës korrik–tetor të këtij viti, më shumë se 612 procedura, pjesëmarrjen e mbi 463 operatorëve ekonomikë dhe shërbim për mbi 256 institucione. Sipas tij, kursimet për buxhetin e shtetit kanë kaluar 31.8 milionë euro vetëm gjatë kësaj periudhe.
Ai evidentoi gjithashtu se, prej 20 tetorit, përmes OBP-së Shqipëria ka nisur publikimin vullnetar të procedurave në platformën evropiane TED. Kjo u jep procedurave më shumë dukshmëri ndërkombëtare dhe zgjeron mundësinë e pjesëmarrjes së operatorëve të huaj.
Prokurimi si instrument për punësimin
Rezultatet e prokurimit, sipas Myzyrit, duhet të shihen edhe përmes mundësive që krijohen në ekonomi dhe në punësim. Ai bëri të ditur se gjatë periudhës qershor–tetor operatorët ekonomikë pjesëmarrës kanë deklaruar angazhimin për të punësuar mbi 356 persona, prej të cilëve 289 nga listat e punëkërkuesve të papunë dhe 67 nga skemat e shërbimit social.
Objektivi i prezantuar është që brenda vitit 2027, përmes prokurimit publik, të krijohen mundësi për 1 mijë vende të reja pune. Realizimi i angazhimeve do të monitorohet së bashku me institucionet përkatëse dhe ato përfituese.
Myzyri e lidhi zbatimin e reformës me forcimin e ekspertizës, modernizimin e strukturës dhe zhvillimin e sistemeve teknologjike. Ai përmendi bashkëpunimin me UNOPS-in, shkëmbimin e përvojës me organin qendror blerës të Austrisë, BBG, si dhe trajnimin e stafit me mbështetjen e Akademisë së së Drejtës Evropiane, ERA.
Për OBP-në, ndryshimi i synuar është që çdo blerje publike të vlerësohet nga ajo që u sjell institucioneve, bizneseve dhe qytetarëve: shërbime më cilësore, investime në kohë dhe përdorim më efikas të fondeve. /ekofin.al
