Këshilli i Ministrave ka propozuar një kuadër të ri ligjor për kontabilitetin në sektorin publik, me synimin për të krijuar një sistem të unifikuar të raportimit financiar për institucionet e qeverisjes qendrore, bashkitë, institucionet e pavarura dhe njësitë e tjera publike.
Projektligji “Për kontabilitetin në sektorin publik” përcakton rregulla të reja për regjistrimin e transaksioneve financiare, administrimin e pasurive dhe detyrimeve, hartimin e pasqyrave financiare dhe konsolidimin e tyre në nivel institucional dhe qeveritar.
Reforma synon përafrimin e kontabilitetit publik shqiptar me Standardet Ndërkombëtare të Kontabilitetit të Sektorit Publik (SNKSP), duke krijuar mundësinë që gjendja financiare e institucioneve të pasqyrohet më plotësisht dhe jo vetëm përmes lëvizjeve të mjeteve monetare.
Ndryshimet pritet të kenë ndikim të rëndësishëm në transparencën e financave publike, identifikimin e detyrimeve të papaguara, evidentimin e pasurive shtetërore dhe forcimin e përgjegjësisë së zyrtarëve që administrojnë fondet publike.
Detyrimet do të regjistrohen kur krijohen, jo vetëm kur paguhen
Ndryshimi më i rëndësishëm i projektligjit është kalimi drejt kontabilitetit mbi bazën e të drejtave dhe detyrimeve të konstatuara.
Sipas nenit 5, transaksionet dhe ngjarjet ekonomike duhet të regjistrohen në momentin kur ndodhin, pavarësisht kohës kur realizohet pagesa ose arkëtimi i shumave përkatëse.
Kjo metodë synon të krijojë një pasqyrim më të plotë të gjendjes financiare të institucioneve, duke evidentuar jo vetëm pagesat e kryera, por edhe detyrimet e krijuara që ende nuk janë shlyer.
Për shembull, nëse një bashki merr një shërbim me vlerë 100 milionë lekë gjatë muajit dhjetor, ndërsa pagesën e kryen në muajin mars të vitit pasardhës, detyrimi do të regjistrohet në periudhën kur është krijuar, sipas rregullave të njohjes kontabël.
Kjo ka rëndësi të veçantë për identifikimin e detyrimeve të prapambetura të institucioneve publike, të cilat mund të lidhen me kontrata shërbimesh, punime publike, furnizime apo angazhime të tjera financiare.
Nëpërmjet kësaj metode, pasqyrat financiare synojnë të japin informacion më të besueshëm mbi detyrimet reale të institucioneve, duke reduktuar varësinë nga raportimi i bazuar vetëm në flukset monetare.
Kalimi në këtë sistem do të realizohet gradualisht, brenda një periudhe tranzitore që nuk mund të zgjasë më shumë se tre vjet nga hyrja në fuqi e ligjit.
Kompanitë shtetërore do të përfshihen në bilancet e konsoliduara
Drafti parashikon edhe përfshirjen e shoqërive tregtare me kapital shtetëror në pasqyrat financiare të konsoliduara të sektorit publik.
Projektligji përcakton se këto shoqëri nuk janë të detyruara të mbajnë kontabilitetin sipas rregullave të reja të parashikuara për njësitë e qeverisjes së përgjithshme, por informacioni i tyre financiar do të përfshihet në konsolidim kur ato kontrollohen nga një njësi publike.
Ky përcaktim ka rëndësi për shoqëritë shtetërore dhe vendore që operojnë në sektorë si energjia, ujësjellësi, transporti dhe shërbimet e tjera publike.
Sipas projektligjit, konsolidimi do të mbështetet në parimin e kontrollit, duke përfshirë njësitë që kontrollohen nga një institucion publik, pavarësisht formës së tyre juridike.
Kjo do të thotë se një ministri ose bashki që kontrollon shoqëri tregtare apo njësi të tjera do të duhet të marrë në konsideratë edhe informacionin financiar të tyre gjatë hartimit të pasqyrave të konsoliduara.
Përfshirja e këtyre njësive mund të ndihmojë në krijimin e një panorame më të plotë të pasurive, detyrimeve, të ardhurave dhe shpenzimeve që lidhen me sektorin publik.
Megjithatë, konsolidimi kontabël nuk nënkupton automatikisht që të gjitha detyrimet e kompanive shtetërore konsiderohen borxh i drejtpërdrejtë i qeverisë.
Inventarizim i detyrueshëm çdo vit për pasuritë dhe detyrimet
Projektligji forcon detyrimet e institucioneve për evidentimin dhe administrimin e pasurive publike.
Sipas nenit 13, çdo njësi raportuese duhet të hartojë dhe mirëmbajë një regjistër të plotë dhe të saktë të aktiveve dhe detyrimeve të saj.
Institucionet do të jenë të detyruara të kryejnë inventarizimin e aktiveve dhe detyrimeve të paktën një herë gjatë çdo viti raportues.
Procesi duhet të verifikojë ekzistencën e pasurive, vlerësimin e tyre dhe përputhjen me të dhënat kontabël.
Regjistri i aktiveve duhet të rakordohet periodikisht me regjistrat kontabël dhe, sipas natyrës së pasurisë, me regjistrat publikë, dokumentacionin juridik të pronësisë, administrimit ose kontrollit.
Në rast se evidentohen diferenca ndërmjet pasurive të regjistruara dhe gjendjes faktike, institucionet duhet t’i analizojnë, dokumentojnë dhe pasqyrojnë ato në kontabilitet.
Ky detyrim ka rëndësi për administrimin e ndërtesave shtetërore, pronave publike, infrastrukturës, pajisjeve dhe aktiveve të tjera që zotërohen ose kontrollohen nga institucionet.
Projektligji parashikon gjithashtu rregulla të unifikuara për klasifikimin, vlerësimin, amortizimin, rivlerësimin dhe zhvlerësimin e aktiveve afatgjata.
Rregullat përkatëse do të përcaktohen me udhëzime të ministrit përgjegjës për financat, në bashkëpunim me ministritë përgjegjëse sipas natyrës së pasurive.
Gjobë nga një deri në tri paga mujore për zyrtarët përgjegjës
Përveç detyrimeve të reja të raportimit dhe kontrollit, projektligji parashikon edhe masa administrative për zyrtarët që nuk respektojnë rregullat e kontabilitetit publik.
Sipas nenit 27, shkelje të caktuara, kur nuk përbëjnë vepër penale, do të dënohen me gjobë nga një deri në tri paga mujore të personit përgjegjës.
Këto sanksione parashikohen për moskryerjen e inventarizimit të aktiveve dhe detyrimeve, mosrespektimin e procedurave të inventarizimit, regjistrimin e transaksioneve pa dokumentacion justifikues, si dhe mospërgatitjen, mosmiratimin ose mosdorëzimin e pasqyrave financiare.
Përgjegjësia do të përcaktohet në varësi të funksionit dhe detyrave të nëpunësve, përfshirë nëpunësit autorizues dhe nëpunësit zbatues.
Në përcaktimin e masës së gjobës do të merren parasysh natyra dhe rëndësia e shkeljes, niveli i përgjegjësisë, përsëritja e saj dhe pasojat e shkaktuara.
Projektligji parashikon gjithashtu përgjegjësi disiplinore dhe penale, sipas legjislacionit në fuqi, në rastet kur shkeljet kanë karakter më të rëndë.
Kur gjatë kontrolleve evidentohen fakte që mund të përbëjnë vepër penale, ato duhet t’u referohen organeve kompetente të ndjekjes penale.
Institucionet duhet të publikojnë bilancet brenda gjashtë muajve
Një ndryshim tjetër lidhet me transparencën financiare të institucioneve publike.
Neni 17 përcakton detyrimin që çdo njësi raportuese të publikojë pasqyrat financiare vjetore individuale ose të konsoliduara në faqen e saj zyrtare, jo më vonë se gjashtë muaj nga përfundimi i periudhës raportuese.
Për institucionet që raportojnë për vitin financiar që përfundon më 31 dhjetor, kjo do të thotë publikim deri më 30 qershor të vitit pasardhës.
Pasqyrat financiare do të shoqërohen edhe me raportin përkatës të auditimit të jashtëm, kur ai ka përfunduar brenda afatit të publikimit.
Në rast se auditimi përfundon më vonë, raporti duhet të publikohet veçmas pas përfundimit të tij.
Ky detyrim synon të rrisë aksesin e publikut në informacionin financiar të institucioneve dhe të krijojë mundësi më të mëdha për kontrollin e administrimit të fondeve dhe pasurive publike.
Afate të reja për dorëzimin dhe konsolidimin e pasqyrave financiare
Projektligji vendos një kalendar të unifikuar për përgatitjen dhe dorëzimin e pasqyrave financiare.
Pasqyrat financiare individuale duhet të dorëzohen brenda muajit shkurt të vitit pasardhës.
Pasqyrat financiare të konsoliduara të njësive publike duhet të dorëzohen deri më 30 prill.
Ndërkohë, Ministria e Financave do të përgatisë pasqyrat financiare të konsoliduara të qeverisjes qendrore, të cilat duhet të miratohen nga Këshilli i Ministrave brenda datës 30 qershor të vitit pasardhës.
Këto pasqyra do të përfshijnë pozicionin financiar, performancën financiare, ndryshimet në aktivet neto, flukset monetare dhe shënimet shpjeguese mbi informacionin financiar të konsoliduar.
Projektligji parashikon që pasqyrat financiare të konsoliduara t’i nënshtrohen auditimit të jashtëm vjetor.
Për njësitë e kontrolluara me përmasa të vogla, strukturat e përkohshme ose ato që përmbushin kritere të tjera të përcaktuara në ligj, mund të zbatohen përjashtime ose forma të thjeshtuara të raportimit financiar, sipas rregullave që do të miratohen nga Ministria e Financave.
Kontroll i dyfishtë mbi transaksionet financiare
Projektligji forcon edhe kërkesat për organizimin e funksioneve financiare brenda institucioneve publike.
Sipas nenit 24, asnjë person i vetëm nuk duhet të ketë kontroll të plotë mbi një transaksion financiar.
Institucionet duhet të garantojnë ndarjen e funksioneve të autorizimit, ekzekutimit, kontabilizimit dhe raportimit.
Nëpunësi autorizues do të mbajë përgjegjësi për funksionimin e sistemit të kontabilitetit, miratimin e angazhimeve dhe shpenzimeve buxhetore, mbrojtjen e aktiveve dhe miratimin e pasqyrave financiare.
Ndërkohë, nëpunësi zbatues do të jetë përgjegjës për regjistrimin e plotë dhe të saktë të transaksioneve, dokumentimin e tyre, garantimin e gjurmës së auditimit dhe përgatitjen e pasqyrave financiare.
Ky organizim synon të kufizojë rrezikun e gabimeve, regjistrimeve të pasakta dhe përdorimit të paautorizuar të fondeve publike.
Dokumentacioni financiar do të ruhet të paktën 10 vjet
Një tjetër detyrim i përcaktuar në projektligj lidhet me ruajtjen e dokumentacionit financiar.
Institucionet publike duhet të ruajnë dokumentacionin justifikues dhe kontabël për një periudhë jo më të shkurtër se 10 vjet nga përfundimi i periudhës kontabël përkatëse, përveç rasteve kur akte të tjera parashikojnë ndryshe.
Dokumentacioni mund të ruhet në formë fizike ose elektronike, duke garantuar sigurinë, integritetin dhe aksesueshmërinë e tij.
Gjithashtu, të dhënat e sistemeve kontabël të institucioneve duhet të rakordohen periodikisht me Sistemin Informatik Financiar të Qeverisë (SIFQ), për transaksionet që administrohen në këtë sistem.
Diferencat e konstatuara duhet të analizohen dhe sistemohen përpara miratimit të pasqyrave financiare vjetore.
Ministria e Financave merr rolin qendror në standardizimin e kontabilitetit publik
Projektligji përcakton Ministrinë e Financave si autoritetin përgjegjës për hartimin, zbatimin dhe mbikëqyrjen e politikave të kontabilitetit në sektorin publik.
Ministria do të hartojë dhe përditësojë parimet e kontabilitetit publik, planin e llogarive dhe udhëzimet metodologjike për raportimin financiar.
Ajo do të jetë përgjegjëse edhe për administrimin funksional të Sistemit Informatik Financiar të Qeverisë, mbështetjen e procesit të konsolidimit dhe organizimin e trajnimeve për personelin financiar të institucioneve.
Një rol të veçantë do të kenë edhe strukturat e thesarit, të cilat do të ofrojnë asistencë për njësitë publike dhe, sipas rregullave që do të miratohen, shërbime shtesë kontabiliteti për institucionet që nuk kanë akses të drejtpërdrejtë në sistemin financiar qeveritar.
Reforma do të zbatohet në një periudhë tranzitore deri në tre vjet
Projektligji parashikon që dispozitat e reja të hyjnë në fuqi 12 muaj pas botimit të ligjit në Fletoren Zyrtare.
Ndërkohë, kalimi drejt kontabilitetit mbi bazën e të drejtave dhe detyrimeve të konstatuara do të kryhet në mënyrë të fazuar, brenda një periudhe tranzitore jo më të gjatë se tre vjet nga hyrja në fuqi.
Brenda 12 muajve nga hyrja në fuqi e ligjit, qeveria duhet të miratojë Planin Kombëtar të Tranzicionit të Kontabilitetit të Sektorit Publik.
Ky plan do të përcaktojë fazat e zbatimit sipas niveleve të qeverisjes dhe kategorive të institucioneve.
Gjatë kësaj periudhe do të kryhet identifikimi, vlerësimi dhe regjistrimi fillestar i aktiveve, detyrimeve të mundshme dhe angazhimeve të tjera që nuk janë përfshirë ende në sistemin ekzistues kontabël.
Parashikohet gjithashtu trajnimi i personelit financiar dhe përshtatja e sistemeve të informacionit.
Për elemente të caktuara, gjatë periudhës kalimtare do të lejohet përdorimi i përkohshëm i kontabilitetit me bazë monetare.
Ndikimi në transparencën e financave publike dhe administrimin e pasurive shtetërore
Reforma e propozuar përfaqëson një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën e raportimit të gjendjes financiare të sektorit publik.
Kalimi drejt kontabilitetit mbi bazën e të drejtave dhe detyrimeve të konstatuara mund të përmirësojë evidentimin e detyrimeve të papaguara, duke krijuar një pasqyrë më të plotë të angazhimeve financiare të institucioneve.
Nga ana tjetër, inventarizimi i detyrueshëm dhe regjistrimi i pasurive mund të ndihmojnë në identifikimin e aktiveve të paregjistruara, pasurive me dokumentacion të paplotë dhe diferencave ndërmjet gjendjes faktike dhe asaj kontabël.
Përfshirja e shoqërive shtetërore në konsolidimin financiar është një tjetër element me rëndësi, pasi mund të mundësojë vlerësimin më të plotë të pozicionit financiar të njësive publike dhe të subjekteve që ato kontrollojnë.
Në të njëjtën kohë, detyrimi për publikimin e pasqyrave financiare dhe vendosja e gjobave personale për shkelje të caktuara synojnë të forcojnë përgjegjshmërinë e administratës. /ekofin.al
