Njohja e kualifikimeve profesionale pritet të kalojë në një regjim të ri, me procedura më të shpejta, njohje automatike për disa profesione dhe mundësi për profesionistët e huaj që të ofrojnë përkohësisht shërbime në Shqipëri pa kaluar në të gjithë procesin e njohjes së kualifikimit.
Projektligji për njohjen e kualifikimeve profesionale synon të përafrojë kuadrin shqiptar me rregullat e Bashkimit Evropian dhe të krijojë një sistem që funksionon jo vetëm për profesionistët që vijnë në Shqipëri, por edhe për shqiptarët që do të kërkojnë të ushtrojnë profesionin në vendet e BE-së.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një treg pune ku lëvizja e profesionistëve dhe shërbimeve ndërkufitare po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme. Aktualisht, njohja dhe njësimi i shumë kualifikimeve të huaja kalon përmes procedurave administrative dhe aplikimit online në e-Albania, ndërsa procedura për kualifikimet akademike të niveleve 5–8, kur dosja është e plotë, parashikon aktualisht përfundimin brenda 45 ditëve.
Njohje automatike për 7 profesione
Një nga ndryshimet më të rëndësishme është vendosja e parimit të njohjes automatike për profesionet sektoriale të përcaktuara në kuadrin evropian: mjekë, infermierë, dentistë, veterinerë, farmacistë, mamitë dhe arkitektë.
Në rastet kur kualifikimi plotëson kushtet e përcaktuara në legjislacionin përkatës, autoritetet nuk do të duhet të bëjnë të njëjtin vlerësim individual të përmbajtjes së formimit profesional. Kjo synon të shkurtojë ndjeshëm kohën dhe barrën administrative për profesionistët.
Për Shqipërinë, ndryshimi merr rëndësi edhe për shkak të procesit të përafrimit të legjislacionit me acquis të BE-së. Vetë kuadri aktual shqiptar i njohjes së diplomave parashikon aplikimin online dhe verifikimin e dokumentacionit të kualifikimeve të huaja.
Një derë e re për ekspertët e huaj: shërbimet e përkohshme
Projektligji sjell edhe një tjetër ndryshim të rëndësishëm: mundësinë që profesionistët e një shteti tjetër të ofrojnë përkohësisht dhe rastësisht shërbime profesionale në Shqipëri pa kaluar paraprakisht në procedurën e plotë të njohjes së kualifikimit.
Në praktikë, kjo prek ekspertë që mund të vijnë për një projekt, konsulencë apo asistencë teknike me kohëzgjatje të kufizuar.
Në vend të një procesi të plotë njohjeje, profesionisti do të duhet të përmbushë kërkesat e përcaktuara për deklarimin paraprak të aktivitetit.
Kjo mund të ketë ndikim të drejtpërdrejtë edhe te bizneset shqiptare që përdorin ekspertizë ndërkombëtare, pasi ul barrierat administrative për angazhimin e profesionistëve nga tregjet evropiane.
EPC dhe IMI, mekanizma të rinj digjitalë
Një tjetër risi është përfshirja në sistem e instrumenteve evropiane për lëvizjen e profesionistëve, përfshirë Kartën Profesionale Evropiane (EPC) dhe Sistemin e Informacionit të Tregut të Brendshëm (IMI).
Këto mekanizma synojnë të bëjnë më të shpejtë shkëmbimin dhe verifikimin e informacionit mes autoriteteve kompetente.
Për profesionet e rregulluara, kjo ka një dimension të rëndësishëm sigurie. Autoritetet mund të verifikojnë informacionin profesional dhe, sipas procedurave përkatëse, edhe masat disiplinore që mund të ndikojnë në të drejtën e një personi për të ushtruar profesionin.
Pra, liberalizimi i hyrjes në treg nuk shoqërohet vetëm me më pak procedura, por edhe me një mekanizëm më të strukturuar kontrolli.
Tre muaj për vendimmarrjen, afate edhe për administratën
Projektligji vendos gjithashtu afate të përcaktuara për autoritetet.
Sipas kuadrit të propozuar, autoriteti kompetent duhet të konfirmojë marrjen e aplikimit dhe të njoftojë aplikantin për dokumentet që mungojnë brenda një muaji, ndërsa procedura e shqyrtimit duhet të përfundojë brenda tre muajve, në kushtet e përcaktuara nga ligji.
Për procedurat që lidhen me ofrimin e përkohshëm të shërbimeve, mosveprimi i autoritetit brenda afatit të përcaktuar mund të sjellë efektin e parashikuar nga ligji, duke shmangur situatat ku profesionisti mbetet pa përgjigje administrative për një kohë të pacaktuar.
Ky është një ndryshim me rëndësi për tregun e punës, pasi përgjegjësia për respektimin e afateve nuk mbetet vetëm te aplikanti.
Më shumë transparencë për pacientin dhe konsumatorin
Projektligji nuk synon vetëm lehtësimin e lëvizjes së profesionistëve. Ai parashikon edhe detyrime për transparencë ndaj personave që marrin shërbimin.
Në rastet kur një profesionist përfiton nga aksesi i pjesshëm në një profesion, ai duhet ta bëjë të qartë për klientin ose pacientin se cilat janë kufijtë e veprimtarisë së tij profesionale.
Parashikohen gjithashtu kërkesa lidhur me njohuritë gjuhësore, veçanërisht për profesionet ku komunikimi i drejtpërdrejtë lidhet me sigurinë e pacientit./ekofin.al
