Rritja e fortë e çmimeve të karburanteve po rikthen në funksion Bordin e Transparencës, pak muaj pasi qeveria vendosi ndërprerjen e tij. Vendimi vjen në kushtet e shtrenjtimit të naftës dhe benzinës në tregun vendas, ndërsa qeveria synon që përmes mekanizmit të ri të monitorimit dhe ndërhyrjes fiskale të kufizojë ndikimin te konsumatorët.
Ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, ka deklaruar se Bordi do të rikthehet si një mekanizëm për ndërhyrje në kushtet e rritjes së çmimeve, ndërsa këtë herë nuk përcaktohet një afat kohor për kohëzgjatjen e aktit. Sipas saj, vendimi lidhet me nevojën për të reaguar ndaj situatës së krijuar në tregun e hidrokarbureve.
Rikthimi vjen pasi më 19 qershor qeveria ndërpreu funksionimin e Bordit, duke argumentuar se çmimet ndërkombëtare ishin stabilizuar dhe se tregu vendas po ndiqte të njëjtën tendencë. Në atë periudhë, çmimi tavan i fundit i vendosur nga Bordi ishte 176 lekë/litër për naftën dhe 166 lekë/litër për benzinën në shitjen me pakicë.
Në javët e fundit situata ka ndryshuar ndjeshëm. Sipas raportimeve të fundit, nafta në tregun vendas ka arritur në rreth 229 lekë për litër, ndërsa benzina në 219 lekë, duke e rikthyer presionin për një ndërhyrje të qeverisë.
Akciza si instrument për uljen e çmimit
Një nga instrumentet që qeveria ka në dispozicion është ulja e akcizës, e cila u përdor edhe gjatë ndërhyrjes së mëparshme. Akti normativ i miratuar në maj parashikonte një ulje prej 20% të akcizës, ose rreth 7.8 lekë për litër, kur çmimi i shitjes me pakicë i përcaktuar nga Bordi kalonte 220 lekë për naftën dhe 200 lekë për benzinën.
Sipas Ministrisë së Financave, ky mekanizëm ishte aktivizuar vetëm në dy raste, me një efekt financiar të llogaritur prej rreth 37 milionë lekësh të ardhura të munguara nga akciza.
Kësaj here, qëllimi i ndërhyrjes është që kombinimi i çmimit tavan, monitorimit të tregut dhe reduktimit të barrës fiskale përmes akcizës të frenojë rritjen e çmimeve në pompë.
Mekanizma shtesë monitorimi
Ibrahimaj ka deklaruar gjithashtu se përveç Bordit do të përdoren mekanizma shtesë monitorimi, me synim ndjekjen e formimit të çmimit përgjatë zinxhirit të furnizimit dhe kontrollin e lëvizjeve të tregut.
Ky element merr rëndësi pasi qeveria më herët kishte deklaruar se Bordi do të ishte vetëm një instrument afatshkurtër. Më 11 shtator, Ibrahimaj argumentoi se mekanizmi nuk mund të përdorej si zgjidhje afatgjatë dhe se, në konsultim me FMN-në, qeveria kishte marrë këshillën që ndërhyrje të tilla administrative të ishin të përkohshme.
Pra, rikthimi i Bordit vjen në një situatë të re tregu: nga njëra anë qeveria ruan argumentin se ndërhyrjet administrative duhet të jenë të kufizuara në kohë, ndërsa nga ana tjetër rritja e fortë e çmimeve po e detyron të aktivizojë sërish mekanizmin.
Në qershor, kur Bordi ishte ende në funksion, çmimet përcaktoheshin në bazë të kuotimeve ndërkombëtare, detyrimeve doganore e tatimore dhe marzheve maksimale të tregtimit.
Këtë herë, fokusi i vendimit është i dyfishtë: kontrolli i formimit të çmimit dhe përdorimi i akcizës si instrument për të ulur barrën mbi çmimin final të karburantit.
