Evropa mund të përballet me dimrin më të vështirë për sa i përket gazit që nga viti 2022, pasi çmimet me shumicë po tregtohen pranë nivelit më të lartë në më shumë se tre vjet. Faturat e familjeve mund të rriten shpejt në Holandë, ndërsa në Gjermani dhe Austri mund të duhet gati një vit që rritja të reflektohet plotësisht.
Faturat e gazit dhe energjisë elektrike mund të rriten në Evropë këtë dimër, nëse çmimet me shumicë mbeten të larta për një periudhë mjaftueshëm të gjatë për t’u reflektuar te konsumatorët.
Çmimi referencë evropian i gazit natyror me shumicë, kontrata mujore e parë e TTF-së holandeze, tregtohej mbi 66 euro për megavat-orë (MWh) të martën, nga mbi 68 euro më herët gjatë seancës. Në fillim të vitit, çmimi ishte rreth 29 euro/MWh.
Rritja e çmimeve është nxitur nga shqetësimet në rritje të investitorëve se Ngushtica e Hormuzit mund të mbetet e mbyllur deri në dimër.
Kjo ndodh në një kohë kur nivelet e rezervave të gazit në Bashkimin Evropian (BE) mbeten historikisht të ulëta përpara sezonit të ngrohjes.
Rezervat e gazit në BE ishin të mbushura në masën 62,99% në fund të ditës së gazit më 24 gusht, sipas të dhënave të Infrastrukturës Evropiane të Gazit.
“Rezervat e gazit në Evropë janë jashtëzakonisht të ulëta për këtë periudhë të vitit”, tha për Euronews Business Natasha Fielding, menaxhere editoriale për gazin, LNG-në, qymyrin dhe biomasën në Argus Media. Ajo shtoi se ky nivel ishte shumë më i ulët se mesatarja pesëvjeçare prej 79%.
“E vetmja periudhë tjetër gjatë 15 viteve të fundit kur rezervat kanë qenë pothuajse kaq të ulëta ishte viti 2021, përpara krizës së fundit të madhe të gazit”, tha Fielding.
Ndër tregjet e mëdha evropiane me nivelet më të ulëta të rezervave, rezervat e Gjermanisë ishin vetëm 51% të mbushura, ndërsa ato të Holandës ishin në 44,3%.
Oxford Economics vuri në dukje në një raport të publikuar më 13 gusht – përpara rritjes së fundit të çmimeve të gazit – se konsumi i gazit në BE është rreth 15–20% më i ulët se në vitin 2021.
Sipas saj, BE-ja mund të funksionojë me nivele më të ulëta të rezervave, megjithëse kjo do të nënkuptonte mbështetje më të madhe te importet e LNG-së gjatë dimrit. Kjo mund ta ekspozojë më shumë BE-në ndaj konkurrencës me blerësit aziatikë për ngarkesat e disponueshme.
Konkurrenca është intensifikuar tashmë për shkak të mbylljes faktike të Ngushticës së Hormuzit, duke ndërprerë një rrugë që normalisht transporton pothuajse një të pestën e tregtisë globale të LNG-së.
Në një luftë të mundshme ofertash mes BE-së dhe Azisë, çmimet me shumicë mund të rriten edhe më tej.
Në nivelet aktuale, çmimet “nuk do të jenë të mjaftueshme që Evropa të menaxhojë rezervat gjatë dimrit”, shkruan analistët e Goldman Sachs, Samantha Dart dhe Laura Cyr, në një shënim të cituar nga Bloomberg.
“Në një skenar ku eksportet energjetike të Lindjes së Mesme normalizohen vetëm gradualisht deri në vitin 2027, ne vlerësojmë se çmimi TTF në dhjetor 2026 ka të ngjarë të duhet të kalojë 100 euro/MWh”, thanë ata. Kjo do të ishte 110% mbi parashikimin bazë prej 50 euro/MWh të Goldman Sachs.
Oxford Economics tha se BE-ja mund të detyrohet të pezullojë pjesë të ndalimit të importeve të gazit rus nëse furnizimet shtrëngohen më tej. Sipas llogaritjes së fundit të Komisionit Evropian, pjesa e Rusisë në importet e kombinuara të gazit përmes tubacioneve dhe LNG-së ishte rreth 12,5% në vitin 2025.
Në janar 2026, Këshilli i Bashkimit Evropian miratoi një rregullore për ndalimin e importeve të LNG-së dhe gazit përmes tubacioneve nga Rusia, duke filluar nga 18 marsi 2026, me periudha tranzitore për kontratat ekzistuese. Deri në fund të vitit 2027, të gjitha importet e gazit rus pritet të ndalohen.
Sa shpejt mund të rriten faturat e familjeve?
Një rritje e shkurtër e çmimeve mund të ketë ndikim të kufizuar, por një rritje e zgjatur do të reflektohej gradualisht në kontratat e reja dhe në ato që rinovohen.
Një rritje e çmimeve me shumicë nuk i rrit menjëherë çmimet për konsumatorët. Çmimi referencë TTF mund të rritet shumë më shpejt se çmimi efektiv i importit në BE, i cili pasqyron atë që importuesit paguajnë realisht pasi merren parasysh kontratat ekzistuese dhe marrëveshjet mbrojtëse ndaj luhatjeve të çmimeve.
Megjithatë, ndërsa kontratat e furnizuesve skadojnë dhe ata blejnë ose sigurojnë më shumë gaz me çmimin e ri, më të lartë të tregut, çmimi efektiv i importit gradualisht i afrohet çmimit me shumicë.
Këto kosto më të larta mund t’u kalohen familjeve kur tarifat rishikohen ose kontratat rinovohen.
Sipas Fielding, shkalla në të cilën do të rriten faturat e energjisë do të varet nga kohëzgjatja e rritjes së çmimeve dhe nëse çmimet do të vazhdojnë të rriten në muajt e ardhshëm.
Në të gjithë BE-në, “familjet me tarifa të ndryshueshme të gazit do të jenë ndër të parat që do të ndiejnë efektet e çmimeve më të larta me shumicë”, tha ajo, duke shtuar se kalimi i rritjes së çmimit të gazit te faturat e energjisë elektrike është zakonisht më i dobët.
“Vendet me tregje më të liberalizuara të shitjes me pakicë priren të përjetojnë një reflektim më të shpejtë të çmimeve”, tha Fielding.
Sipas Oxford Economics, duhen mesatarisht rreth gjashtë muaj që ndryshimet në çmimet me shumicë të reflektohen plotësisht te çmimet e konsumatorit. Megjithatë, koha ndryshon ndjeshëm nga një vend në tjetrin.
“Struktura mbizotëruese e tregut – ku dominojnë kontratat me çmime fikse 12- ose edhe 24-mujore – nënkupton se në tregje si Gjermania dhe Austria duhen gati një vit që ndikimi maksimal të reflektohet te konsumatorët”, thuhet në raport.
Çmimet e gazit për konsumatorët mund të reagojnë brenda disa muajsh në vende si Franca, Italia dhe Spanja. Në disa tregje, si Holanda, ndikimi është pothuajse i menjëhershëm.
Oxford Economics e cilësoi Italinë si vendin më të ekspozuar ndaj një goditjeje të çmimeve të gazit ndër ekonomitë e mëdha evropiane, për shkak të “ndërthurjes së reflektimit relativisht të shpejtë të çmimeve dhe varësisë dukshëm mbi mesataren nga gazi”.
Megjithatë, aktualisht vendi ka një nga nivelet më të larta të rezervave të gazit, sipas të dhënave të Infrastrukturës Evropiane të Gazit.
Shumëçka varet nga sa i ftohtë do të jetë dimri
Oxford Economics tha se “baza e ngrohjes së hapësirave në BE mbetet gazi; për këtë arsye, çmimet e gazit në BE mbeten të varura nga temperaturat e jashtme gjatë dimrit”.
Kompania e konsulencës shtoi se një periudhë e zgjatur me temperatura të ulëta këtë dimër do të rriste kërkesën për ngrohje dhe gaz.
Në raportin e tyre, të hartuar përpara rritjes së fundit të çmimeve të gazit natyror, Oxford Economics tha se çmimet e energjisë për konsumatorët në zonën euro – përfshirë gazin, energjinë elektrike dhe kostot e tjera të energjisë për familjet – mund të jenë deri në 15% më të larta në tremujorin e katërt krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar./Përshtati nga Euronews, ekofin.al


