Çmimet e gazit në Evropë janë rritur me 120% gjatë vitit 2026, ndërsa nivelet e ulëta të rezervave dhe rreziqet e furnizimit e lënë Evropën të cenueshme përballë një dimri të kushtueshëm.
Evropa ndodhet në mes të një tjetër vale të të nxehtit gjatë verës. Kjo është një nga arsyet pse dimri i ardhshëm po shfaqet si një periudhë që mund të jetë i kushtueshëm.
Temperaturat rekord po rrisin kërkesën për energji elektrike, ndërsa thatësira dhe temperaturat e larta po kufizojnë prodhimin hidroelektrik dhe atë bërthamor. Kjo po detyron centralet elektrike me gaz të mbulojnë një pjesë të mungesës, pikërisht në kohën kur Evropa duhet të shtojë rezervat e gazit në magazina.
Ky presion tashmë po reflektohet në çmimet me shumicë të gazit.
Kontratat e së ardhmes për gazin në TTF të Holandës, treguesi kryesor i çmimit të gazit në Evropë, janë rritur me rreth 120% që nga fillimi i vitit 2026, duke arritur rreth 63,7 euro për megavat-orë më 18 gusht.
Çmimet e gazit mbeten shumë më poshtë se niveli rekord prej 350 eurosh/MWh i arritur gjatë krizës energjetike të vitit 2022, të shkaktuar nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia. Por Evropa po hyn në dimër me rezerva të ulëta dhe me pak hapësirë për të përballuar një tjetër goditje të furnizimit.
Rreziku më i madh tani është moti: një faktor që nuk mund të kontrollohet.
Pse çmimet evropiane të gazit po rriten sërish
Evropa zakonisht e shfrytëzon verën për të rimbushur rezervat e gazit përpara se familjet të fillojnë t’i konsumojnë ato për ngrohje gjatë dimrit.
Këtë vit, procesi i rimbushjes është përballur me një sërë ndërprerjesh.
Ngushtica e Hormuzit mbetet praktikisht e mbyllur, Norvegjia ka zgjatur ndërprerjet në disa fusha gazmbajtëse, ndërsa thatësira ka ulur prodhimin hidroelektrik dhe atë bërthamor.
Centralet elektrike me gaz kanë mbuluar një pjesë të kësaj mungese, ndërsa kërkesa për energji elektrike po rritet për shkak të valës së të nxehtit. Kjo po rrit kërkesën për të njëjtin gaz që Evropa ka nevojë ta ruajë për dimër.
Rezultati është një treg me shumë pak hapësirë rezervë.
“Disa rreziqe të pafavorshme nga ana e furnizimit janë materializuar dhe nivelet e rezervave të gazit janë historikisht të ulëta përpara sezonit të ngrohjes”, tha Daniel Kral, ekonomist në Oxford Economics, në një analizë të fundit.
Firma pret të rrisë parashikimin e saj për çmimin e gazit në Evropë në shtator, potencialisht në një mesatare prej rreth 60 euro/MWh gjatë tremujorit të katërt të vitit 2026 dhe tremujorit të parë të vitit 2027, nga 45 euro/MWh që parashikon aktualisht.
Evropa është bërë më rezistente, por jo imune ndaj motit
Evropa ka ulur konsumin e gazit me rreth 15%–20% krahasuar me vitin 2021. Industria ka reduktuar përdorimin e gazit, energjitë e rinovueshme janë zgjeruar dhe pompat e nxehtësisë kanë zëvendësuar një pjesë të ngrohjes me gaz.
Furnizimi global me gaz natyror të lëngshëm (LNG) është rritur gjithashtu. Evropa ka më shumë terminale importi dhe mund të tërheqë ngarkesa kur çmimet rriten. Kjo e bën një mungesë fizike të plotë të gazit shumë më pak të mundshme sesa gjatë krizës së viteve 2021–2022.
Por konsumi më i ulët nuk e eliminon dobësinë më të madhe të Evropës.
Sipas Oxford Economics, lidhja mes temperaturës dhe kërkesës për gaz mbetet pothuajse e përsosur. Dimrin e kaluar, kur temperaturat ranë përkohësisht nën mesataren afatgjatë, kursimet e gazit në Evropë krahasuar me nivelet para vitit 2021 u ngushtuan në vetëm 5%–10%.
Evropa ka reduktuar nevojën e saj normale për gaz. Por nuk e ka eliminuar varësinë nga gazi kur dimri bëhet jashtëzakonisht i ftohtë.
Prandaj rezervat janë kaq të rëndësishme.
Rezervat janë një tampon midis një dimri normal dhe një goditjeje të furnizimit.
Kur rezervat janë të larta, tregtarët mund të përballojnë një periudhë të ftohtë pa konkurruar në mënyrë agresive për ngarkesa të reja. Kur rezervat janë të ulëta, çdo javë më e ftohtë se sa pritej kthehet në një garë për furnizime.
Shifra që ka rëndësi
Rezervat evropiane të gazit ishin vetëm rreth 57% të mbushura në fillim të gushtit.
Të dhënat e Infrastrukturës Evropiane të Gazit (Gas Infrastructure Europe) treguan se niveli ishte 57,1% më 1 gusht, niveli më i ulët për këtë periudhë të vitit në serinë historike.
Rregullat e Bashkimit Evropian ende synojnë një nivel rezervash prej 90%, megjithëse shtetet kanë tashmë më shumë fleksibilitet për sa i përket kohës kur duhet ta arrijnë këtë nivel. Objektivi mund të arrihet midis 1 tetorit dhe 1 dhjetorit, ndërsa kushtet e vështira të tregut lejojnë fleksibilitet shtesë.
Komisioni Evropian gjithashtu u ka kërkuar vendeve të marrin në konsideratë përdorimin e këtij fleksibiliteti për ta ulur objektivin në 80% kur kushtet e tregut e bëjnë më të vështirë mbushjen e rezervave.
Rezervat janë qilarja energjetike e Evropës.
Gazi mund të bëhet problem për BQE-në
Këtu rritja e çmimit të gazit nuk është më vetëm një histori energjetike.
Ajo bëhet një histori inflacioni dhe, më pas, një problem për Bankën Qendrore Evropiane (BQE).
Çmimet e gazit me shumicë ndryshojnë më shpejt se faturat e familjeve, sepse kompanitë e energjisë shpesh i sigurojnë blerjet e tyre disa muaj përpara. Oxford Economics vlerëson se transmetimi mesatar nga çmimet me shumicë te çmimet e konsumatorit arrin kulmin rreth gjashtë muaj pas ndryshimit fillestar.
Por kjo mbrojtje dobësohet nëse çmimet mbeten të larta. Ndërsa kontratat skadojnë dhe kompanitë e energjisë i rinovojnë ato, çmimet me pakicë gradualisht afrohen me çmimet me shumicë.
Ndikimi do të ndryshojë ndjeshëm në të gjithë Evropën.
Gjermania dhe Austria priren të kenë kontrata më të gjata me çmime fikse, duke ngadalësuar transmetimin. Franca, Italia dhe Spanja reagojnë më shpejt. Në Holandë, transmetimi është pothuajse i menjëhershëm.
Italia dallohet sepse kombinon transmetimin relativisht të shpejtë të çmimeve me një varësi të lartë nga gazi. Për këtë arsye, Oxford Economics e identifikon Italinë si ekonominë e madhe evropiane më të ekspozuar ndaj një goditjeje të çmimit të gazit.
Kjo e bën rritjen e çmimit të gazit më shumë sesa një histori të tregut të mallrave. Ajo mund të kthehet në një histori të politikës monetare.
Oxford Economics vlerëson se inflacioni i përgjithshëm në eurozonë mund të jetë afër 3,5% në gjysmën e dytë të vitit 2026 sipas çmimeve aktuale të gazit me shumicë, krahasuar me pak mbi 3% në parashikimin e fundit bazë.
Banka Qendrore Evropiane tashmë ka rritur normat e interesit si përgjigje ndaj një goditjeje inflacioniste të shkaktuar nga energjia.
Tregjet presin gjerësisht një tjetër rritje prej 25 pikësh bazë në shtator.
Parashikimet e vetë Bankës Qendrore Evropiane të qershorit tregonin tashmë se inflacioni i përgjithshëm do të mbetej i lartë për shkak të çmimeve më të larta të energjisë, me inflacionin që pritet të arrijë 3,4% në tremujorin e tretë dhe të katërt të vitit 2026.
Një dimër më i ftohtë mund të krijojë kështu një kombinim të pakëndshëm: fuqi blerëse më të dobët për familjet dhe norma interesi më të larta./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
