Studioja portugeze e arkitekturës ka prezantuar së fundmi dizajnin e saj për projektin e kullave “DUAS Towers” në qytetin e Vlorës. Të veshura tërësisht me mermerin shqiptar nga mali i Tomorrit, kullat zhvillojnë arkitekturën e tyre përmes një palete të përmbajtur materialesh, një moduli të përsëritur guri dhe gjeometrive të frymëzuara nga traditat e endjes në Shqipërinë e Jugut.

Një material i marrë nga peizazhi
Çfarë i kthen një vendi arkitektura kur nis me vëmendje? Në këtë rast, një gur. Në fillim ishte menduar mermeri Carrara, por koncepti kërkonte një material që t’i hapte rrugë peizazhit, në vend që të binte në sy apo të vendosej në kontrast me të.

Në vend që të importonte një material, OODA studioi gjeologjinë e vetë Shqipërisë, duke shqyrtuar shkëmbinjtë metamorfikë në zonat malore të brendshme, shkëmbinjtë magmatikë pranë bregdetit, si dhe gurin gëlqeror dhe ranor në ultësira. U analizuan tetë lloje gurësh, përpara se të gjendej zgjidhja: një gur që nxirret në një gurore rreth 60 kilometra nga vendi i projektit.
Mermeri i Tomorrit është pothuajse pa damarë, ndaj merr ngjyrat e kodrave përtej gjirit. Në dritën e parë të mëngjesit duket i ftohtë, në orët e pasdites merr ngjyrën e kodrave dhe në muzg afrohet me ngjyrën e qiellit.
Ndërtesa është bërë nga vetë peizazhi ku qëndron: jo për t’u zhdukur, por as për të imponuar praninë e saj.
Tre blloqe, dy orientime
Ndërtesën e përcaktojnë tre blloqe: një pllakë horizontale në bazë, një pllakë vertikale që qëndron mbi të dhe një pllakë e dytë horizontale në pjesën e sipërme që mbyll kompozimin.
Kullat marrin emrin e tyre nga ky çiftim. Fjala “duas” është fjala portugeze për “dy”.
Koncepti nis nga një bllok prizmatik guri në dy pozicione. Kur vendoset horizontalisht, guri duhet të përballojë përkuljen, gjë që nuk është pika e tij më e fortë. Kur vendoset vertikalisht, ai punon në shtypje, pikërisht mënyra në të cilën guri ka qenë tradicionalisht më efikas.
Arkitrau dhe pilastri, dy kushtet themelore të çdo muri murature, krijohen këtu duke rrotulluar të njëjtin element 90 gradë. Nga ky çiftim rrjedhin plani, fasada dhe seksioni i ndërtesës.
Elementi nuk është një formë e krijuar posaçërisht për projektin; është forma në të cilën guri del nga guroret: një bllok drejtkëndor i prerë dhe i vendosur pranë të tjerëve. Projekti thjesht e vendos atë në dy pozicione të ndryshme.
Kompozimi është identik në të dyja kullat, por planet ndryshojnë. Njëra ka formë katërkëndore dhe përmasa 30 × 25 metra, ndërsa tjetra është rrethore, me diametër 26 metra.
I njëjti element guri dhe të njëjtat tri pozicione zgjidhen një herë përballë një këndi dhe një herë përballë një forme të lakuar. Pikërisht ky çiftim pasqyrohet edhe në emër.
Nga “rrodhe” te fasada
Të përsëritura përgjatë sipërfaqes, me një figurë që ndryshon drejtim kundrejt tjetrës, fasadat marrin gjeometrinë e tyre nga tradita e endjes në Shqipërinë e Jugut.
Rrodhe, një motiv tradicional i qilimave shqiptarë, shfaqet këtu si një formë e shkallëzuar dhe jo thjesht si ornament. Ajo përcakton zbritjen e siluetës, mënyrën e vendosjes së veshjes së fasadës dhe ritmin e saj.
Mermeri i bardhë i Tomorrit vesh tërësisht kullat. Elemente vertikale të holla dalin përpara skajit të pllakave, duke formësuar pamjet, duke zbutur ndikimin e diellit të ulët mbi xham dhe duke i dhënë fasadave një thellësi që ndryshon gjatë ditës ndërsa hijet lëvizin mbi gur.
Në qoshe, masa e ndërtesës del përtej mbështetësve të saj, ndërsa ngarkesa rikthehet në strukturë përmes trarëve prej betoni të paranderur.
Meqenëse mermeri ka shumë pak ngjyrë të vetën, fasadat ndryshojnë sipas orës dhe dritës, jo sipas materialit: të ftohta në agim, në ngjyrën e kodrave përtej gjirit gjatë pasdites dhe pothuajse në ngjyrën e qiellit në muzg.
Jo për t’u zhdukur, por as për të imponuar praninë e tyre.
Të formësuara nga vendndodhja
Katër qëllime përcaktojnë masën e ndërtesave: pamjet orientohen drejt detit, tërheqjet e kateve i përgjigjen afërsisë së ndërtesave fqinje, gjurmët e ndërtesave përshtaten me gjeometrinë e parregullt të dy parcelave dhe kati përdhe lihet i hapur për jetën publike.
Të dyja kullat arrijnë 98 metra lartësi, me 24 kate dhe një çati, duke pasur të njëjtën lartësi dhe duke u dalluar vetëm në planimetri.
Analiza e lëvizjes së diellit përcaktoi pozicionin e secilit volum në mënyrë që njëra kullë të mos i pengojë tjetrës dritën natyrore.
Në nivelin e tokës, kopshte me lis hungarez, rrap dhe mërsinë krijojnë një zonë ndërmjetëse mes ndërtesave dhe rrugëve përreth.
Në çati mbillen vetëm bimë që mund t’i mbijetojnë një vere të thatë pa ndihmë: ulliri i egër, rozmarina, sherebela, çaji i malit, livandoja dhe qumështorja shqiptare.
Edhe mbështjellësi i ndërtesës ndjek të njëjtën logjikë. Pllakat e gipsit dhe polistireni i ekstruduar zëvendësohen me alternativa me bazë biologjike: pllaka prej kërpi dhe argjile, pllaka dhe izolim prej fibre druri, si dhe celulozë nga letra e ricikluar.
Këto materiale ndihmojnë në rregullimin e lagështisë dhe rezistojnë ndaj zjarrit, ndërkohë që kanë një gjurmë më të ulët të karbonit të mishëruar.
Uji i shiut mblidhet dhe ripërdoret si për nevojat e banorëve, ashtu edhe për ujitjen e bimësisë në territor.
Puna është organizuar rreth katër temave kryesore: menaxhimi i energjisë dhe ujit, shëndeti dhe mirëqenia, biodiversiteti dhe zgjedhja e materialeve.
Të dhënat mbi karbonin janë marrë nga Centre for Industrial Architecture, Royal Danish Academy of Architecture, Design and Conservation.
Në vend që guri të trajtohet thjesht si një material përfundimtar i aplikuar në fund të procesit të projektimit, DUAS Towers e përdor atë si pikënisje për një sistem më të gjerë arkitekturor.
Përmasat e tij, orientimi, origjina lokale dhe marrëdhënia me dritën ndikojnë në ndërtesë nga detaji më i vogël deri te silueta e saj në horizont.
Rezultati është një çift kullash që ndajnë të njëjtën gjuhë arkitekturore, por reagojnë ndryshe ndaj vendeve ku janë ndërtuar: njëra e zgjidhur përmes këndit, tjetra përmes kurbës.







