Ekspertët paralajmërojnë se ndryshimet klimatike dhe lufta e Rusisë në Ukrainë kanë krijuar një “rreth vicioz” me pasoja shkatërruese.
Kanë kaluar katër vjet që kur Rusia nisi luftën e saj të plotë dhe të paligjshme të agresionit kundër Ukrainës, duke shkaktuar konfliktin më të madh në tokën europiane që nga Lufta e Dytë Botërore.
Vlerësimet më të larta sugjerojnë se numri i ushtarëve të vrarë, plagosur ose të zhdukur në të dyja anët ka arritur tashmë në 1.8 milionë, sipas Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, ndërsa numri i viktimave civile vetëm në Ukrainë i afrohet 15,000.
Pothuajse gjashtë milionë ukrainas janë larguar nga vendi i tyre, ndërsa rreth 3.7 milionë janë detyruar të largohen nga shtëpitë dhe të zhvendosen brenda vendit.
Përtej plagëve të thella të dhimbjes dhe terrorit, edhe peizazhi natyror i Ukrainës është shkatërruar. Edhe pse mbulon më pak se 6 për qind të sipërfaqes së kontinentit, Ukraina është shtëpi për një të tretën e biodiversitetit europian. Por lufta ka rritur presionin mbi më shumë se një mijë specie të rrezikuara të kafshëve, bimëve dhe kërpudhave.
Pamjet tronditëse të tankeve që konsumojnë sasi të mëdha karburanti, infrastrukturës së shkatërruar dhe zjarreve të pakontrollueshme kanë nxjerrë në pah gjithashtu se lufta dhe aktivitetet ushtarake janë ndër ndotësit më të mëdhenj në botë, pavarësisht vëmendjes së kufizuar që marrin.
Kostoja e karbonit nga lufta e Rusisë në Ukrainë
Nisma për Llogaritjen e Gazrave Serrë të Luftës ka llogaritur emetimet e karbonit që nga fillimi i luftës së Rusisë në Ukrainë.
Raporti më i fundit thotë se viti i katërt i konfliktit ka rritur emetimet e gazeve serrë me 75 milionë tonë ekuivalent CO2 (tCO2e), duke e çuar totalin që nga 24 shkurti 2022 në një nivel marramendës prej 311 milionë tCO2e.
Kjo është pothuajse e barabartë me emetimet vjetore të Francës, ose me emetimet globale vjetore nga energjia e përdorur për pompimin e ujit.
Këto emetime burojnë nga luftimet, si tanket dhe makineritë që përdorin lëndë fosile, zjarret në peizazhe natyrore, infrastruktura energjetike, migrimi, aviacioni civil dhe rindërtimi i dëmeve.
Si ndryshimet klimatike përkeqësojnë ndikimin e luftës
Ndërsa emetimet u rritën në të gjitha këto kategori gjatë vitit të katërt të pushtimit, zjarret në natyrë u rritën për të dytin vit radhazi, duke përbërë 23 për qind të emetimeve totale.
Në vitin 2025, Ukraina përjetoi zjarre në 1.39 milionë hektarë peizazh natyror, shumë më tepër se nivelet para luftës.
Kjo ndodh ndërkohë që organizatat bamirëse ukrainase po përpiqen me dëshpërim të rivendosin natyrën për të mbrojtur jetën e egër dhe madje për të ndihmuar ushtarët të shërojnë plagët e tyre psikologjike.
“Kushtet jashtëzakonisht të nxehta dhe të thata – të intensifikuara me gjasë nga ngrohja globale – e kthyen edhe shkëndijën më të vogël nga luftimet në zjarre të pakontrollueshme, ndërsa ndërhyrja për shuarjen e tyre ishte e pamundur,” thuhet në raport.
Ekspertët thonë se ky “rreth vicioz” tregon se konfliktet e armatosura dhe ndryshimet klimatike “e përkeqësojnë njëra-tjetrën”.
Emetimet nga përpjekjet për rindërtim gjithashtu u rritën ndjeshëm, veçanërisht në sektorin energjetik, pas sulmeve të përshkallëzuara të Rusisë ndaj infrastrukturës së ngrohjes dhe energjisë elektrike gjatë dimrit të ashpër 2025-2026.
Një luftë e ushqyer nga lëndët fosile
Konsumi i lëndëve fosile, për shembull nga tanket dhe avionët luftarakë, përbën pjesën më të madhe të emetimeve nga lufta në nivel global. Në vitin e katërt të luftës në Ukrainë, ai përbënte më shumë se një të tretën, ose 37 për qind, të emetimeve të konfliktit.
Pjesa tjetër vjen kryesisht nga prodhimi i municioneve dhe zëvendësimi i pajisjeve ushtarake të shkatërruara.
“Pavarësisht vijave relativisht të qëndrueshme të frontit, luftimet e vazhdueshme – të karakterizuara nga sulme të pandërprera dhe beteja intensive lokale – kanë mbajtur të lartë kërkesën për karburant dhe konsumimin e municioneve,” thuhet në raport.
“Edhe pse taktikat dhe pajisjet kanë evoluar, forcat e armatosura ende varen shumë nga lëndët fosile për të fuqizuar tanket, automjetet e blinduara dhe rrjetin logjistik në zgjerim që mbështet operacionet ushtarake.”
Emetimet ushtarake janë përgjegjëse për rreth 5.5 për qind të emetimeve globale, por niveli i ndotjes së tyre shpesh nuk raportohet, madje edhe në Bashkimin Europian. Për këtë arsye, gjithnjë e më shumë organizata po kërkojnë transparencë më të madhe.
“Europa nuk mund të pretendojë lidership klimatik ndërsa emetimet e saj ushtarake mbeten të paqarta,” tha Dr Soroush Abolfathi, profesor i asociuar në Universitetin Warwick dhe pjesë e nismës The War on Climate.
“Mendohet se forcat e armatosura në mbarë botën gjenerojnë rreth 5.5 për qind të emetimeve globale, megjithatë BE lë jashtë llogarive rreth 82 për qind të emetimeve të veta ushtarake.”
Reparacionet e para klimatike në botë
Në samitin e OKB-së COP30 në Belém në nëntorin e kaluar, Ukraina njoftoi planet për ta mbajtur Rusinë përgjegjëse për këto emetime të lidhura me luftën.
Qeveria ukrainase do të paraqesë këtë vit një kërkesë në kategorinë e Dëmeve Mjedisore në Regjistrin për Ukrainën, duke kërkuar që Rusia të paguajë më shumë se 37 miliardë euro, në atë që do të ishte rasti i parë në botë i reparacioneve klimatike nga një luftë.
Kjo shumë është llogaritur duke përdorur një “kosto sociale të karbonit” prej 185 dollarësh (rreth 156.9 euro) për ton ekuivalent CO2./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
