Në dy dekadat e fundit, tregu i punës në Ballkan ka kaluar një transformim të thellë, ndërsa punëtorët janë zhvendosur nga bujqësia dhe prodhimi drejt sektorit të shërbimeve. Por, edhe pse kjo lëvizje ka sjellë modernizim dhe formalizim më të madh të tregut, shumica e vendeve të reja të punës janë përqendruar ende në profesione me aftësi të ulëta.
Në rastin e Shqipërisë (2002–2023), të dhënat nga raporti i “Jobs & Prosperity” i Bankës Botërore tregojnë një rënie të fortë të punëve manuale dhe në ato që kërkojnë aftësi bazike (“elementary occupations”), ndërsa janë shtuar vendet e punës me karakter rutinor dhe ato teknike. Kjo pasqyron kalimin nga bujqësia drejt shërbimeve, por me një strukturë ende të dominuar nga profesione me produktivitet të ulët. Puna me aftësi të larta – menaxheriale apo profesionale – ka njohur një rritje të lehtë, çka tregon se rritja ekonomike nuk është shoqëruar ende me zhvillimin e plotë të kapitalit njerëzor.
Në Serbi, përmirësimi është më i dukshëm: vendet e punës me aftësi të larta dhe teknike janë zgjeruar, ndërsa punët manuale janë tkurrur më ngadalë. Kjo sugjeron një kalim më të qëndrueshëm drejt ekonomisë së shërbimeve, veçanërisht në sektorët socialë dhe administrativë.
Maqedonia e Veriut paraqet një tablo disi të kundërt. Edhe pse punësimi në shërbime është rritur, shumë vende të reja janë përqendruar në shërbime tregtare me aftësi të ulëta, si tregtia dhe transporti. Ndërkohë, punët profesionale dhe teknike janë shtuar vetëm lehtë.
Në Malin e Zi, ndryshimet janë më të buta. Zhvendosja drejt shërbimeve ka qenë graduale, me theks të veçantë te turizmi dhe shërbimet personale, që mbeten burimi kryesor i punësimit. Një model i ngjashëm vihet re në Bosnjë dhe Hercegovinë, ku tkurrja e bujqësisë është shoqëruar me rritje të punëve rutinore dhe administrative, por jo me zgjerim të dukshëm të sektorëve të kualifikuar.
Në anën tjetër, Kroacia dhe Bullgaria përfaqësojnë shembuj më të avancuar në rajon. Të dyja kanë përjetuar ulje të fortë të punës manuale dhe rritje të ndjeshme të profesioneve teknike dhe profesionale. Kroacia, në veçanti, ka shënuar zgjerim të dukshëm në shërbimet sociale të kualifikuara – një shenjë e pjekurisë së tregut të saj të punës dhe zhvillimit të sektorëve publikë e turistikë të specializuar. Bullgaria ndjek një drejtim të ngjashëm, me rritje të shërbimeve të brendshme dhe teknike që tregojnë një bazë industriale më të gjerë.
Në tërësi, tabloja rajonale tregon një zhvendosje të përbashkët drejt sektorit të shërbimeve, por me nivele të ndryshme të transformimit. Shqipëria, Bosnja dhe Mali i Zi janë ende në fazën e formalizimit të tregut të punës, me punësim të përqendruar në sektorë me aftësi të ulëta, ndërsa Kroacia dhe Bullgaria kanë avancuar drejt një strukture pune më të kualifikuar, të ngjashme me vendet e Bashkimit Evropian.
Në këtë kontekst, sfida për Shqipërinë dhe vendet fqinje mbetet rritja e cilësisë së punës, duke orientuar punësimin e ri drejt profesioneve me vlerë të shtuar më të lartë — një hap thelbësor për të arritur konvergjencën reale me tregjet më të zhvilluara të rajonit./ekofin.al

