Këshilli Evropian i Pagesave (EPC) në një bisedë me Gent Sejkon, Guvernatorin e Bankës së Shqipërisë (BSH) eksploron rrugëtimin e Shqipërisë drejt anëtarësimit në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA), transformimin digjital të ekosistemit të pagesave dhe rolin gjithnjë në rritje të inovacionit dhe përfshirjes financiare në formësimin e së ardhmes ekonomike të vendit.
Në këtë bisedë Guvernatori Sejko ndau njohuri se si këto zhvillime mbështesin agjendën e integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian (BE) dhe krijojnë mundësi të reja për konsumatorët, bizneset dhe bashkëpunimin ndërkufitar.
Biseda e plotë:
Si do ta përshkruanit peizazhin aktual të pagesave në Shqipëri dhe çdo ndryshim të dukshëm në vitet e fundit?
Ekosistemi i pagesave në Shqipëri ka kaluar një transformim të rëndësishëm gjatë dekadës së fundit, i nxitur kryesisht nga ndryshimet në legjislacion me transpozimin e Direktivës së Shërbimeve të Pagesave 2 (PSD2), depërtimi i shërbimeve digjitale dhe ardhja e aktorëve të rinj. Aktorët e rinj inovativë kanë sjellë zgjidhje pagesash më të përshtatshme dhe me kosto më të ulët, duke nxitur konkurrencë më të lartë. Për t’iu përshtatur këtij ndryshimi, investimet në infrastrukturën e pagesave kanë rritur më tej efikasitetin e pagesave për bizneset dhe konsumatorët.
Banka tregtare dominojnë tregun e pagesave duke përfaqësuar tre të katërtat e vëllimit total të pagesave me pakicë, por rëndësia e jo-bankave në këtë treg është në rritje. Pagesat me kartë janë aktualisht mënyra më e preferuar e pagesave me pakicë nga familjet, duke kontribuar ndjeshëm në rritjen e shpejtë të pagesave elektronike. Numri i pagesave elektronike vjetore për të rritur është rritur gjashtëfish, ndërsa përfshirja financiare e matur me akses në një llogari pagese është dyfishuar gjatë dekadës së fundit.
Zgjerimi i tregut të pagesave është mbështetur gjithashtu nga zhvillimi i infrastrukturave që ofrojnë disponueshmëri, efikasitet dhe siguri. BSH ka prezantuar një skemë të debitimit direkt bazuar në standardet e SEPA-s dhe gjithashtu ka implementuar një sistem ndërbankar për transfertat vendase në euro, i cili po rezulton i dobishëm për klientët, si në aspektin e kostove ashtu edhe të kohës. Së fundmi kemi filluar procesin e përmirësimit të sistemeve kombëtare të pagesave drejt standardit ISO 20022, me synimin për të rritur sigurinë dhe ndërveprueshmërinë.
Arritja më e fundit u shënua në nëntor 2024 kur Shqipëria u bë pjesë e zonës gjeografike të SEPA-s. Ky ishte kulmi i progresit të konsiderueshëm në përafrimin e legjislacionit tonë të pagesave me atë evropian dhe transformimin e peizazhit të pagesave. Që nga maji 2025, të gjitha bankat shqiptare janë pjesëmarrëse të regjistruara në skemën SEPA, gati për t’u bërë funksionale në 7 tetor.
Çfarë përfitimesh parashikoni nga përfshirja e Shqipërisë në zonën gjeografike të SEPA-s?
Skemat SEPA konsiderohen standardi i artë i pagesave në Evropë, dhe pjesëmarrja është e rëndësishme në shumë nivele. Së pari, ajo nxit sisteme pagesash efikase dhe të besueshme për vende të vogla si Shqipëria. Duke standardizuar pagesat ndërkufitare dhe duke përdorur teknologji të avancuar, do të jetë e mundur të krijohet një treg pagesash më modern, në përputhje me politikat evropiane, dhe të rritet depërtimi i teknologjisë së informacionit. Së dyti, pjesëmarrja në SEPA pritet të nxisë tregtinë. Partneri kryesor tregtar i Shqipërisë është BE-ja, me më shumë se gjysmën e tregtisë së mallrave dhe shërbimeve që shkon atje. Së treti, SEPA jo vetëm që do të ndihmojë në formalizimin e remitancave, por gjithashtu do të rrisë kursimet dhe mirëqenien e familjeve që mbështeten në to. Së fundmi, por jo më pak e rëndësishme, kjo do të thotë që të gjithë vizitorët evropianë do të përjetojnë kosto, kohë dhe siguri të njëjtë për pagesat si në vendet e tyre të origjinës.
A kanë matur Banka Qendrore e Shqipërisë apo qeveria ndikimin ekonomik të përfshirjes në SEPA? Çfarë përfitimesh sasiore parashikohen?
Përfitimi i menjëhershëm është ulja e kostove për kryerjen e pagesave ndërkufitare me palë evropiane, qofshin këto entitete biznesi apo familje. Ne kemi vlerësuar se kursimet nga kostot e transfertave brenda SEPA-s do të jenë të paktën njëzet milionë euro në vitin e parë të operimit.
Për më tepër, 80% e rreth një miliard euro remitanca vijnë nga zona SEPA dhe aktualisht realizohen përmes kanaleve të pagesës që kushtojnë pesë deri në gjashtë për qind të vlerës së transaksioneve. Këto kosto priten të ulen të paktën pesëfish me përdorimin e skemave SEPA. Për më tepër, ne besojmë se përfitimet nga SEPA shumëfishohen nga përfitimi i aksesit në një treg më të madh, lehtësimi i lëvizjes së kapitalit si dhe nga mundësia për të përmbushur objektivat në kuadër të Planit të Rritjes. Një ndryshim i pritshëm në sjelljen e konsumatorit drejt pagesave digjitale dhe rritja e përfshirjes financiare janë gjithashtu pjesë e kësaj zinxhiri vlere. Pasi këto kanale të jenë funksionale dhe të dhëna më të shumta të jenë në dispozicion, do të kemi vlerësime të tjera sasiore për përfitimet nga SEPA. Me siguri, këto avantazhe do të kontribuojnë në rritjen ekonomike të përgjithshme dhe do të kenë ndikim të rëndësishëm në PBB-në tonë.
Si janë zhvilluar metodat elektronike të pagesës – si pagesat me celular, portofolët elektronikë dhe bankingu online – në Shqipëri, dhe çfarë ndikimi kanë pasur në sjelljen e konsumatorit dhe përfshirjen financiare?
Në vitin 2018, Banka Botërore ndihmoi Shqipërinë të miratonte një strategji për modernizimin e sistemeve dhe instrumenteve të pagesave duke nisur nga nivele shumë të ulëta të përfshirjes financiare, përmes promovimit të inovacionit, digjitalizimit dhe konkurrencës në treg. Rregullat, aktorët dhe shërbimet e reja kontribuan në një rritje 4.6-fish të pagesave elektronike për frymë në gjashtë vjet. Tani shtatëdhjetë e tetë për qind e popullsisë së rritur ka të paktën një llogari bankare, nga dyzet për qind që ishte në vitin 2017. Vlera e pagesave pa para në dorë përfaqëson rreth dy herë e gjysmë PBB-në e vendit. Kjo tregon zgjerimin e përfshirjes financiare në popullatë dhe rritjen e formalizimit të ekonomisë. Përveç Institucioneve të Parave Elektronike (IPE-ve), bankat tradicionale kanë pasur gjithashtu një rol proaktiv në nxitjen e përdorimit të pagesave elektronike, me një rritje të konsiderueshme të llogarive të aksesueshme në internet (rreth 40%).
Edhe pse këto shifra janë dukshëm pas pjesëve të tjera të Evropës, ne jemi të bindur që pjesëmarrja në skemat SEPA do të japë një shtysë të rëndësishme për pagesat digjitale në Shqipëri.
Si e parashikoni zhvillimin e sektorit të pagesave në Shqipëri në të ardhmen e afërt?
Një nga objektivat kryesore për Shqipërinë, të paktën deri në vitin 2030, është përafrimi i plotë me acquis-në e BE-së në kuadër të axhendës sonë të integrimit në BE. Objektivi ynë tjetër i menjëhershëm është krijimi i një sistemi pagesash të menjëhershme që mund të zhvillojë pagesa të menjëhershme ndërkufitare brenda rajonit, dhe pjesëmarrja në TARGET Instant Payment Settlement (TIPS). Trendi i rritjes së përdorimit të pagesave elektronike dhe reduktimit të parasë cash do të vazhdojë ndërsa vendi bëhet më i aksesueshëm ndaj tregjeve të BE-së. Ne presim që përfshirja financiare dhe edukimi të zgjerohet ndërsa vijojmë të promovojmë programe të edukimit financiar dhe digjital. /Përshtati nga europeanpaymentscouncil, ekofin.al
