Bazuar në Vrojtimin e Bankës së Shqipërisë për gjashtëmujorin e parë të vitit 2025, tabloja e gjendjes financiare të ndërmarrjeve shqiptare paraqitet pozitive, por me disa nuanca që sinjalizojnë një fazë stabilizimi pas rritjes së fortë të një viti më parë. Pothuajse të gjitha grupet e ndërmarrjeve të vogla, të mesme dhe të mëdha kanë raportuar rritje të shitjeve dhe përmirësim të rezultatit financiar, ndërsa pritjet për pjesën e dytë të vitit mbeten optimiste, sidomos për ndërmarrjet e mëdha. Rreth 92% e bizneseve kanë dalë me fitim në këtë periudhë, duke reflektuar një ambient ekonomik të qëndrueshëm dhe me presione më të ulëta nga kostot e financimit, të cilat janë zbutur falë normalizimit të politikës monetare të Bankës së Shqipërisë.
Nga ana tjetër, sfidat e tregut nuk mungojnë. Ndërmarrjet e vogla dhe të mesme identifikojnë konkurrencën dhe gjetjen e tregut si pengesat kryesore në veprimtarinë e tyre, ndërsa ndërmarrjet e mëdha përballen më shumë me kostot e prodhimit dhe mungesën e stafit të kualifikuar. Kjo tregon një treg pune në ngushtim, me vështirësi gjithnjë e më të dukshme në sigurimin e burimeve njerëzore, veçanërisht në sektorin industrial dhe atë të ndërtimit. Megjithatë, prirja drejt zgjerimit të veprimtarisë dhe investimeve mbetet e fortë: balanca neto e ndërmarrjeve që kanë rritur aktivitetin është pozitive dhe në rritje krahasuar me periudhat e mëparshme, ndërsa pritshmëritë për gjashtëmujorin e dytë janë gjithashtu pozitive për të gjitha grupet e ndërmarrjeve.
Sa i përket mënyrës së financimit, rreth 60% e ndërmarrjeve e mbështesin veprimtarinë vetëm mbi të ardhurat nga shitjet, një tregues që nënvizon ende nivelin e kufizuar të huamarrjes në ekonomi. Vetëm një e treta e bizneseve (33%) deklarojnë se kanë hua aktive, duke shënuar rënie me 3 pikë përqindjeje në krahasim me gjashtëmujorin e kaluar dhe 4 pikë në krahasim me një vit më parë. Rënia vërehet kryesisht tek ndërmarrjet e vogla dhe të mëdha, ndërsa ndërmarrjet e mesme kanë shfaqur një rritje të lehtë të përdorimit të kredisë. Pothuajse 9 nga 10 ndërmarrje që kanë hua janë të lidhura me sistemin bankar, ndërsa përdorimi i burimeve joformale mbetet i kufizuar. Huamarrja përdoret kryesisht për investime afatgjata, 56% e ndërmarrjeve kanë marrë hua për qëllime zhvillimi – ndërsa financimi për shpenzime afatshkurtra përbën rreth 30%.
Një aspekt pozitiv është ulja e ngarkesës së borxhit: raporti mesatar hua/kapital ka rënë në 76%, dhe për shumicën e ndërmarrjeve shuma e borxhit nuk i kalon gjysmën e kapitalit të tyre. Po ashtu, barra e pagesës së huasë ndaj të ardhurave është zbutur, me rreth 76% të ndërmarrjeve që deklarojnë se pagesat e kredive përbëjnë më pak se 20% të të ardhurave. Kjo sugjeron një stabilitet të shëndetshëm financiar dhe një menaxhim më të kujdesshëm të detyrimeve.
Megjithëse interesimi për huamarrje mbetet relativisht i ulët, raporti tregon për një përmirësim të marrëdhënies mes bizneseve dhe bankave. Procesi i huamarrjes perceptohet më i lehtë dhe më pak “i vështirë” sesa më parë, ndërsa rëndësia e aksesit në financim është vlerësuar më e ulët, një shenjë se bizneset ndihen më komode me burimet e tyre aktuale. Nga ana tjetër, indeksi i planifikimit të huamarrjes ka shënuar rënie, pasi rreth 46% e ndërmarrjeve deklarojnë se nuk kanë asnjë plan për të kërkuar kredi gjatë gjysmës së dytë të vitit. Kjo nënkupton një ngadalësim të kërkesës për financim të ri, ndoshta si pasojë e pritjeve më të kujdesshme për ecurinë ekonomike apo të ngopjes së nevojave investuese të periudhave të mëparshme.
Vrojtimi i Bankës së Shqipërisë tregon një panoramë biznesi të qëndrueshme, me fitime të gjera, borxhe të kontrolluara dhe pritje të moderuara për rritje. Ndërmarrjet shqiptare po hyjnë në gjysmën e dytë të vitit me bazamente më të forta financiare, por edhe me një qasje më të kujdesshme ndaj zgjerimit të huamarrjes. Sfida e radhës për ekonominë qëndron në balancimin mes ruajtjes së stabilitetit financiar dhe nxitjes së investimeve të reja, sidomos në segmentin e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme, që mbeten shtylla e punësimit dhe inovacionit në vend. /ekofin.al
