Tregu i punës dhe sistemi i mbrojtjes sociale në vend pasqyrojnë zhvillimet e fundit demografike, ekonomike dhe shoqërore, ku dimensioni gjinor zë një vend të rëndësishëm.
Diferencat midis grave dhe burrave në pjesëmarrje, statusin e punësimit, sektorët ku ata janë të përqendruar, si dhe në nivelet e pagave e përfitimeve sociale tregojnë dukshëm sfidat drejt barazisë gjinore.
Sipas të dhënave të publikuara nga INSTAT, pjesëmarrja në tregun e punës mbetet më e lartë për burrat (82,3 %) krahasuar me gratë (69,3 %) në grupmoshën aktive 15–64 vjeç, çka reflekton ende një hendek të dukshëm në përfshirjen ekonomike. Përveç kësaj, dallime të mëdha shfaqen edhe në strukturën e punësimit sipas statusit: mbi gjysma e grave (51,2 %) janë të punësuara me pagë, ndërkohë që një pjesë e konsiderueshme (28,5 %) mbeten të angazhuara si punëtore pa pagesë në bizneset familjare, duke sinjalizuar vështirësi për të hyrë në tregun formal të punës.
Në aspektin sektorial, bujqësia vazhdon të jetë fusha ku punësohet pjesa më e madhe e grave (41,5 % në vitin 2024), ndërsa tregtia, transporti, hoteleria dhe shërbimet administrative përfaqësojnë sektorin e dytë më të rëndësishëm, duke përfshirë 22,6 % të grave dhe 28,3 % të burrave. Megjithatë, shkalla e papunësisë mbetet e lartë, me një diferencë të vogël gjinore: 10,0 % për gratë kundrejt 8,9 % për burrat.
Arsyet e mospërfshirjes në punë tregojnë dallime të mëdha midis gjinive: 14,0 % e grave e lidhin mospjesëmarrjen me detyrat shtëpiake, ndërsa vetëm 0,4 % e burrave japin këtë arsye. Ky fakt tregon ndikimin e roleve tradicionale familjare në kufizimin e mundësive të grave për pjesëmarrje të plotë në tregun e punës.
Për më tepër, niveli arsimor i të papunëve është një tjetër faktor përcaktues. Rreth gjysma e grave dhe burrave të papunë kanë arsim 8 apo 9-vjeçar, duke sugjeruar një lidhje të fortë mes mungesës së arsimimit të lartë dhe vështirësive për punësim. Sa i përket mbrojtjes sociale, të dhënat tregojnë përqindje të larta të grave në përfitimin e pensioneve rurale (63,7 %), duke reflektuar strukturën e popullsisë dhe rolin e tyre tradicional në zonat bujqësore.
Në aspektin e pagave, hendeku gjinor vazhdon të jetë prezent, me burrat që fitojnë mesatarisht 4,9 % më shumë se gratë. Megjithatë, krahasuar me vitin e kaluar, ky hendek është ulur me 1,3 pikë përqindje, duke treguar një tendencë pozitive drejt barazisë./ekofin.al
