Programi Kombëtar i Parandalimit të Mbetjeve, përfshin krahas institucioneve qendrore, edhe autoritetet vendore, të cilat përmes skemave tarifore nxitëse, bashkëpunimit me organizata të ndryshme dhe angazhimit të drejtpërdrejtë të qytetarëve duhet të kontribuojnë në promovimin e ripërdorimit dhe reduktimin e mbetjeve.
Shqipëria është e ndarë në 10 zona të menaxhimit të mbetjeve dhe secila zonë do të hartojë plane zonale që do të përfshijnë kapituj të posaçëm për parandalimin e krijimit të mbetjeve.
Parandalimi i mbetjeve do të mbështetet gjithashtu nga instrumentat ekonomikë, të cilët synojnë të lidhin stimujt financiarë me objektivat mjedisore.
Masat ekonomike dhe fiskale do të nxisin bizneset të zbatojnë standarde të eko-projektimit, ripërdorimit dhe prodhimit të qëndrueshëm. Skemat si tarifat e eko-moduluara, përgjegjësia e zgjeruar e prodhuesit dhe sistemet e depozitim-kthimit përdoren për të favorizuar produkte të dizenjuara në mënyrë të qëndrueshme.
Një instrument i rëndësishëm është sistemi “paguaj sipas hedhjes” (PAYT), i cili zbaton parimin “ndotësi paguan” dhe lidh koston e menaxhimit të mbetjeve me sasinë e tyre, një përvojë ndërkombëtare e suksesshme.
Instrumentat ekonomikë do të përdoren edhe për të mbështetur tregjet e riparimit dhe ripërdorimit, përmes lehtësive tatimore dhe taksave të diferencuara, duke nxitur konsumin e qëndrueshëm dhe zhvillimin e modeleve të biznesit qarkullues.
Në të njëjtën kohë, parashikohen ndalime dhe kufizime rregullatore për produkte dhe praktika që konsiderohen problematike, si ndalimi i asgjësimit të mallrave të pashitura, kufizimet për plastikat njëpërdorimshe dhe kërkesa për alternativa ripërdorimi në shërbimet “take-away”.
Plastika njëpërdorimshe identifikohet si një nga burimet kryesore të ndotjes, veçanërisht në mjediset ujore dhe detare, duke përbërë rrezik për biodiversitetin dhe shëndetin publik.
Skemat mbështetëse
Dokumenti parashikon si një ndër masat promovimin e teknologjive me efikasitet të lartë të burimeve në industrinë përpunuese, duke i dhënë përparësi ushqimit, tekstileve dhe prodhimit të produkteve plastike.
Për këtë qëllim, qeveria do të mbështesë ndërmarrjet e vogla dhe të mesme të industrisë përpunuese, për përdorimin e teknologjisë me efikasitet të lartë të burimeve, duke ofruar
-grante ose subvencione të drejtpërdrejta, për të kompensuar kostot e blerjes dhe të zbatimit të teknologjive të reja, me efikasitet të lartë të shfrytëzimit të burimeve
-kredi me interes të ulët ose linja kredie të orientuara posaçërisht drejt investimeve në teknologjitë e pastra;
-mekanizma financimi, dhe teknologji inovative, për rritjen e konkurrueshmërisë së bizneseve shqiptare.
Kjo masë synon të përmirësojë efikasitetin e burimeve, të reduktojë mbetjet dhe emetimet, si dhe të mbështesë zhvillimin e një ekonomie qarkulluese në industrinë shqiptare.
Për periudhën 2030–2035 parashikohet një buxhet prej 100 milionë euro, i financuar nga fondet e Bashkimit Evropian pas anëtarësimit, nën përgjegjësinë e Ministrisë së Ekonomisë dhe Inovacionit, në koordinim me Ministrinë e Mjedisit./ekofin.al
