Shqipëria renditet ndër vendet me nivel relativisht të ulët të shpenzimeve publike për arsimin, duke i kushtuar këtij sektori vetëm 3.09% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Sipas renditjes së publikuar nga Visual Capitalist, vendi pozicionohet në vendin e 137-të mes 181 shteteve dhe territoreve të analizuara.
Vizualizimi përdor të dhënat e Institutit të Statistikave të UNESCO-s, të plotësuara me të dhëna nga “Our World in Data”. Krahasimi bazohet te shpenzimet qeveritare për arsimin si përqindje e PBB-së, një tregues që lejon krahasimin e vendeve me ekonomi dhe buxhete shumë të ndryshme.
Shqipëria poshtë Serbisë dhe nën pragun ndërkombëtar
Serbia renditet në vendin e 122-të, me shpenzime për arsimin në nivelin 3.40% të PBB-së. Kjo do të thotë se Serbia shpenzon rreth 0.31 pikë përqindjeje më shumë se Shqipëria dhe pozicionohet 15 vende më lart në renditjen globale. Të dhënat për të dyja vendet i referohen vitit 2023.
Megjithatë, si Shqipëria ashtu edhe Serbia mbeten poshtë intervalit të financimit të rekomanduar ndërkombëtarisht. Kuadri “Arsimi 2030” parashikon që qeveritë të alokojnë për arsimin të paktën 4–6% të PBB-së ose 15–20% të totalit të shpenzimeve publike. Me një nivel prej 3.09%, Shqipëria është rreth 0.91 pikë përqindjeje poshtë kufirit minimal prej 4%.
Ishujt e vegjël kryesojnë renditjen
Në krye të klasifikimit botëror qëndron Kiribati, i cili shpenzon për arsimin 16.4% të PBB-së. Ai ndiqet nga Tuvalu me 12.9% dhe Mikronezia me 11.6%. Në pozicione të larta renditen gjithashtu Namibia me 9.1% dhe Algjeria me 9%, çka tregon se një peshë e lartë e arsimit në ekonomi nuk kufizohet vetëm te vendet e pasura.
Mes 40 ekonomive më të mëdha në botë, Suedia kryeson me shpenzime sa 7.3% e PBB-së, e ndjekur nga Danimarka me 6.4% dhe Belgjika me 6.3%. Mbretëria e Bashkuar shpenzon 5.9%, Brazili 5.6%, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Koreja e Jugut nga 5.4% të PBB-së.
Në anën tjetër, niveli i zhvillimit ekonomik nuk shpjegon gjithmonë masën e financimit të arsimit. Ekonomi me të ardhura të larta, si Singapori, Irlanda dhe Japonia, shpenzojnë përkatësisht rreth 2.2%, 2.9% dhe 3.3% të PBB-së, dukshëm më pak se disa ekonomi në zhvillim.
Më shumë fonde nuk garantojnë automatikisht rezultate më të mira
Shpenzimet për arsimin ndikohen nga prioritetet politike, struktura demografike dhe kapacitetet fiskale të secilit vend. Shtetet me popullsi më të re mund të përballen me nevojë më të madhe për shkolla, mësues dhe infrastrukturë, ndërsa vendet me popullsi në plakje mund të kenë më pak presion nga rritja e numrit të nxënësve.
Megjithatë, niveli i financimit nuk përkthehet automatikisht në rezultate më të mira arsimore. Rëndësi ka edhe mënyra se si shpërndahen fondet, përfshirë cilësinë e mësimdhënies, trajnimin dhe pagesat e mësuesve, infrastrukturën, hartimin e kurrikulave, qeverisjen dhe kontrollin e përdorimit të parave publike.
