Rreth 24.1% e të rinjve evropianë të moshës 15-29 vjeç ishin në rrezik varfërie ose përjashtimi social gjatë vitit 2024. Në terma konkretë, kjo do të thotë se 17.3 milionë të rinj në Evropë përballen me vështirësi ekonomike, mungesë të ardhurash të mjaftueshme ose kushte sociale që i vendosin në pozita të pafavorshme krahasuar me pjesën tjetër të shoqërisë.
Por ndërsa Bashkimi Evropian po arrin gradualisht të mbajë nën kontroll këtë fenomen, tabloja në Ballkanin Perëndimor mbetet shumë më shqetësuese. Dhe Shqipëria vazhdon të renditet mes vendeve me problematikat më të theksuara sociale për të rinjtë.
Sipas analizës së Eurostat mbi përfshirjen sociale të të rinjve, niveli mesatar i rrezikut të varfërisë ose përjashtimit social në Bashkimin Evropian ishte 24.1%, ndërsa vendet me performancën më të mirë ishin Sllovenia me vetëm 9.9%, Çekia dhe Holanda. Në anën tjetër të renditjes qëndrojnë Bullgaria, Rumania dhe Greqia, të cilat regjistrojnë normat më të larta brenda BE-së.
Shqipëria larg standardeve Evropiane
Megjithëse Eurostat nuk e përfshin Shqipërinë në renditjen e vendeve anëtare të BE-së, të dhënat krahasuese për vendet kandidate tregojnë se të rinjtë shqiptarë vazhdojnë të jenë ndër më të ekspozuarit ndaj vështirësive ekonomike dhe sociale në Evropë.
Në vitet e fundit ekonomia shqiptare ka regjistruar rritje të fortë të turizmit, investimeve dhe konsumit, por këto zhvillime nuk janë reflektuar me të njëjtin ritëm në mirëqenien e brezit të ri. Pagat mbeten ndjeshëm më të ulëta se mesatarja Evropiane, ndërsa kostot e strehimit, qirave dhe jetesës janë rritur me ritme më të shpejta se të ardhurat.
Ky është edhe një nga shpjegimet kryesore pse emigracioni i të rinjve vijon të mbetet një fenomen masiv.
Pozicioni i Shqipërisë mbetet po aq shqetësues. Treguesit historikë të Eurostat kanë treguar vazhdimisht se Shqipëria ka nivele shumë të larta të privimit material dhe social te të rinjtë, shpesh më të larta se Serbia, Mali i Zi apo Maqedonia e Veriut. Në matjet e mëparshme të Eurostat, Shqipëria rezultonte vendi me nivelin më të lartë të privimit material dhe social të të rinjve në Evropë, me diferencë të konsiderueshme nga vendet fqinje.
Kjo do të thotë se shumë të rinj shqiptarë kanë vështirësi për të përballuar shpenzime që në vendet e zhvilluara konsiderohen normale, si pushimet vjetore, qiratë, aktivitetet sociale apo blerjet e mëdha familjare.
Problemi nuk është vetëm varfëria
Eurostat e përkufizon rrezikun e përjashtimit social përmes tre komponentëve kryesorë: të ardhurat nën kufirin e varfërisë, privimi material dhe social, si dhe jetesa në familje me intensitet shumë të ulët punësimi.
Pikërisht te komponenti i privimit material Shqipëria paraqet dobësitë më të mëdha. Ndërsa në shumicën e vendeve të BE-së ky fenomen prek një pjesë relativisht të kufizuar të të rinjve, në Shqipëri ai ka mbetur historikisht shumë më i lartë, duke reflektuar nivelin e ulët të të ardhurave dhe mundësive ekonomike.
Rritja ekonomike nuk po mjafton
Raporti nxjerr në pah një paradoks që karakterizon edhe Shqipërinë. Ekonomia mund të regjistrojë rritje, turizmi mund të thyejë rekorde dhe investimet mund të shtohen, por kjo nuk përkthehet automatikisht në përmirësim të kushteve të jetesës për të rinjtë.
Nëse vendet e Evropës Qendrore, si Sllovenia apo Çekia, kanë arritur të kombinojnë rritjen ekonomike me politika sociale që reduktojnë rrezikun e varfërisë, Shqipëria vijon të përballet me një hendek të madh mes zhvillimit ekonomik dhe mirëqenies sociale.
Për këtë arsye, raporti i Eurostat shërben si një sinjal i qartë për politikëbërësit: sfida nuk është vetëm krijimi i rritjes ekonomike, por sigurimi që kjo rritje të krijojë vende pune cilësore, paga më të larta dhe mundësi reale për të rinjtë.
Derisa këta tregues të afrohen me standardet Evropiane, Shqipëria do të vazhdojë të mbetet më pranë vendeve problematike të rajonit sesa vendeve që konsiderohen modele suksesi brenda Bashkimit Evropian./ ekofin.al
