Shqipëria është një nga nëntë vendet që i janë bashkuar nismës për krijimin e një banke të re ndërkombëtare, e dedikuar financimit të sektorit të mbrojtjes dhe sigurisë. Lajmi është publikuar nga Euronews, i cili analizon një projekt që synon të mbështesë financiarisht investimet ushtarake të vendeve aleate, në një kohë kur Europa po përballet me presion në rritje për të forcuar kapacitetet e saj mbrojtëse.
Institucioni i ri, i quajtur Defence, Security and Resilience Bank (DSRB), është konceptuar si një mekanizëm i ngjashëm me Bankën Botërore, por i fokusuar ekskluzivisht në financimin e projekteve të mbrojtjes. Megjithatë, sipas analizës së Euronews, mungesa e pjesëmarrjes së fuqive kryesore ekonomike dhe ushtarake të Perëndimit ngre pikëpyetje mbi ndikimin që kjo bankë do të ketë në praktikë.
Një bankë për të financuar industrinë e mbrojtjes
Nisma synon të adresojë një problem që industria e mbrojtjes e ka hasur prej vitesh: vështirësinë për të siguruar financim nga sistemi bankar tradicional.
Shumë banka private kanë kufizuar kreditimin e kompanive që operojnë në sektorin e armëve dhe pajisjeve ushtarake, kryesisht për shkak të politikave mjedisore, sociale dhe të qeverisjes (ESG), të cilat kanë dekurajuar investimet në këtë industri.
Për këtë arsye, DSRB synon të ofrojë kredi afatgjata, garanci financiare dhe instrumente të tjera financimi për qeveritë dhe kompanitë që investojnë në mbrojtje, duke krijuar një burim alternativ kapitali.
Shqipëria mes vendeve themeluese
Sipas Euronews, deri tani nismës i janë bashkuar nëntë vende: Shqipëria, Kanadaja, Belgjika, Greqia, Letonia, Luksemburgu, Rumania, Turqia dhe Ukraina.
Objektivi i bankës është të mobilizojë deri në 100 miliardë paund (rreth 134 miliardë dollarë) për financimin e projekteve në fushën e mbrojtjes, ndërsa synohet që institucioni të nisë funksionimin gjatë vitit 2027.
Për Shqipërinë, pjesëmarrja në këtë nismë e vendos vendin mes shteteve themeluese të një mekanizmi të ri financiar, në një periudhë kur investimet në siguri po marrin një rëndësi gjithnjë e më të madhe në agjendën e NATO-s dhe të aleatëve perëndimorë.
Mungojnë ekonomitë më të mëdha të Perëndimit
Megjithatë, analiza e Euronews vë në dukje se sfida më e madhe e projektit lidhet me mungesën e vendeve që dominojnë industrinë europiane të mbrojtjes.
Deri tani, Gjermania, Franca, Italia, Spanja, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara nuk janë bërë pjesë e DSRB-së.
Këto vende përfaqësojnë pjesën më të madhe të shpenzimeve ushtarake dhe të industrisë së mbrojtjes në Europë dhe Amerikën e Veriut. Për këtë arsye, mungesa e tyre kufizon, të paktën në fazën fillestare, peshën financiare dhe ndikimin ndërkombëtar të bankës.
Pse po krijohet kjo bankë?
Nisma vjen në një moment kur vendet anëtare të NATO-s po rrisin ndjeshëm shpenzimet për mbrojtjen.
Aleanca ka vendosur objektivin që deri në vitin 2035, vendet anëtare të synojnë investime në mbrojtje që arrijnë në 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, një objektiv që kërkon burime të mëdha financiare.
Për shumë shtete, mbulimi i këtyre kostove vetëm përmes buxheteve kombëtare është i vështirë. Pikërisht për këtë arsye po kërkohen mekanizma të rinj financimi që mund të ulin koston e huamarrjes dhe të nxisin përfshirjen e kapitalit privat në industrinë e mbrojtjes.
A do të mbivendoset me fondet e Bashkimit Europian?
Një nga debatet që shoqëron projektin lidhet me faktin se Bashkimi Europian ka ngritur tashmë instrumente financiare për sektorin e mbrojtjes.
Programi SAFE (Security Action for Europe) ofron deri në 150 miliardë euro kredi për blerje të përbashkëta të pajisjeve ushtarake, ndërsa iniciativa ReArm Europe synon mobilizimin e rreth 800 miliardë eurove për forcimin e industrisë europiane të mbrojtjes.
Për këtë arsye, disa vende argumentojnë se krijimi i një banke të re mund të mbivendoset me mekanizmat ekzistues, ndërsa mbështetësit e projektit vlerësojnë se DSRB do të plotësojë boshllëqet e financimit që nuk mbulohen nga instrumentet aktuale të Bashkimit Europian.
Suksesi do të varet nga zgjerimi i pjesëmarrjes
Sipas Euronews, ambicia është që DSRB të shndërrohet në një institucion financiar global për sektorin e mbrojtjes, një lloj “Banke Botërore” për investimet në siguri.
Megjithatë, realizimi i këtij objektivi do të varet nga aftësia për të tërhequr në projekt edhe ekonomitë më të mëdha të Europës dhe aleatët kryesorë perëndimorë. Pa pjesëmarrjen e tyre, nisma mbetet një hap i rëndësishëm politik dhe financiar, por me ndikim më të kufizuar sesa ambicia me të cilën është prezantuar./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
