Huamarrësit në shtetet baltike paguajnë pak më shumë se dyfishin e asaj që paguajnë familjet malteze për një kredi banese, sipas të dhënave të Bankës Qendrore Europiane deri në prill 2026.
Nëse sot merrni një kredi për të blerë një shtëpi në Letoni, banka do t’ju ngarkojë me një normë interesi prej 4.18%. Nëse bëni të njëjtën gjë në Malta, do të paguani vetëm 2.08%.
E njëjta monedhë, e njëjta bankë qendrore dhe e njëjta fazë e ciklit të normave të interesit, por dy familje në eurozonë përballen me kosto hipotekore që ndryshojnë ndjeshëm.
Ky hendek – më shumë se dy pikë përqindjeje midis tregjeve më të lira dhe më të shtrenjta – është një nga gjetjet më të spikatura të të dhënave më të fundit të BQE-së për kreditë e reja të banesave, që mbulojnë muajin prill 2026.
Kreditë hipotekore janë më të lira në Evropën Jugore
Norma mesatare e kredive hipotekore në eurozonë ishte 3.43%, sipas shifrave të BQE-së, duke përfshirë si kreditë me normë fikse ashtu edhe ato me normë të ndryshueshme në vendet anëtare.
Normat më të ulëta janë të përqendruara kryesisht rreth Mesdheut.
Malta kryeson renditjen me 2.08%, e ndjekur nga Bullgaria (2.45%), Spanja (2.80%), Portugalia (2.85%), Kroacia (2.95%) dhe Sllovenia (2.99%).
Ndërkohë në ekonominë më të madhe të Eurozonës, në Gjermani, kreditë e reja hipotekore kushtojnë 3.84%.
Shtetet baltike mbeten më të shtrenjtat
Në anën tjetër të spektrit janë shtetet baltike.
Letonia regjistron normën më të lartë të interesit për kreditë hipotekore në eurozonë, me 4.18%, e ndjekur nga Estonia (4.05%) dhe Lituania (3.88%).
Gjermania, Belgjika dhe Holanda gjithashtu renditen mbi mesataren e eurozonës.
Kostoja reale e ndarjes së tregut hipotekor në Evropë
Për familjet, këto diferenca në normat e interesit përkthehen në ndryshime të konsiderueshme në këstet mujore.
Një kredi prej 200,000 eurosh për 20 vjet me normën mesatare të Maltës prej 2.08% rezulton në një pagesë mujore prej rreth 1,019 eurosh.
Me normën 4.18% të Letonisë, e njëjta kredi kushton afërsisht 1,231 euro në muaj — më shumë se 200 euro shtesë çdo muaj.
Gjatë gjithë periudhës së kredisë, huamarrësi letonez do të shlyente pothuajse 295,000 euro, krahasuar me rreth 245,000 euro në Maltë.
Diferenca arrin në afërsisht 50,800 euro më shumë interes për saktësisht të njëjtën shumë të huazuar dhe në të njëjtën monedhë.
Pse normat e kredive hipotekore janë kaq të ndryshme brenda eurozonës?
BQE-ja vendos një normë bazë interesi të vetme për të gjithë bllokun monetar, por çmimi i kredive hipotekore përcaktohet kryesisht nga sistemet bankare kombëtare.
Faktori i parë është struktura e secilit treg, veçanërisht nëse huamarrësit zgjedhin norma fikse apo të ndryshueshme.
Në shtetet baltike dhe në Finlandë, dominojnë kreditë me normë të ndryshueshme.
Sipas të dhënave të BQE-së, kreditë hipotekore me normë të ndryshueshme përbëjnë mbi 93% të kredive të reja për banesa në Letoni, Estoni dhe Finlandë, krahasuar me vetëm 15% në nivelin e përgjithshëm të eurozonës.
Kur normat e interesit rriten, huamarrësit në vendet ku mbizotërojnë normat e ndryshueshme e ndiejnë ndikimin pothuajse menjëherë.
Në Francë, Spanjë dhe Portugali, përkundrazi, mbizotërojnë normat fikse, duke u mundësuar familjeve të sigurojnë kosto të pandryshueshme për vite me radhë dhe duke zbutur ndikimin e luhatjeve afatshkurtra të normave të interesit.
Edhe konkurrenca midis bankave vendase ka rëndësi.
Sektorët bankarë më të vegjël, me më pak institucione kreditore, priren të kenë marzhe më të larta kreditimi. Tregjet baltike janë relativisht të përqendruara, gjë që mund të kufizojë presionin konkurrues mbi çmimet e kredive hipotekore.
Roli i strukturës së financimit është gjithashtu i rëndësishëm. Bankat në disa vende varen më shumë nga tregjet e financimit me shumicë, ndërsa të tjera përfitojnë nga baza të mëdha depozitash vendase, të cilat mundësojnë kredi më të lira.
Pozicioni i Maltës në fund të tabelës nuk është diçka e re.
Ekspertët shpesh përmendin konkurrencën e fortë midis bankave malteze, depozitat e shumta vendase dhe një treg relativisht të qëndrueshëm të pasurive të paluajtshme si faktorë që ndihmojnë në mbajtjen e normave të ulëta të interesit.
Vendi ka gjithashtu një përqindje shumë më të ulët të kredive me normë të ndryshueshme sesa shtetet baltike, duke i mbrojtur huamarrësit nga ndryshimet e shpejta të normave të interesit të BQE-së.
Një kujtesë se bashkimi monetar ende nuk është një bashkim financiar
Të dhënat e BQE-së nxjerrin në pah një paradoks në zemër të projektit të euros.
Megjithëse politika monetare është e centralizuar në Frankfurt, transmetimi i saj mbetet shumë i fragmentuar.
Për blerësit e banesave, kjo do të thotë se vendndodhja vazhdon të ketë një rëndësi të madhe.
Një familje që blen një shtëpi në Riga mund të paguajë më shumë se dyfishin e normës së interesit që i ngarkohet një familjeje në Valletta, edhe pse të dyja huazojnë në të njëjtën monedhë dhe nën të njëjtën bankë qendrore.
Tre dekada pas krijimit të euros, kostoja e blerjes së një banese mbetet një nga shembujt më të qartë se si kufijtë financiarë kombëtarë vazhdojnë të ekzistojnë brenda bashkimit monetar. /Përshtati nga Euronews, ekofin.al
