Nga 1 korriku 2026, qytetarët e Sllovenisë do të mund të ndajnë në mënyrë të pavarur tepricat e energjisë elektrike të prodhuara nga centralet e tyre diellore me familjarë, fqinjë ose miq në të gjithë vendin. Kjo mundësi, e cila përfaqëson një hap të ri në demokratizimin e sektorit energjetik të vendit, do të jetë e disponueshme për konsumatorët aktivë, familjet dhe ndërmarrjet e vogla dhe të mesme që prodhojnë energji elektrike nga impiantet diellore.
Ndarja e energjisë është mundësuar përmes transpozimit të direktivave të Bashkimit Evropian në legjislacionin vendas, kryesisht përmes ligjit për furnizimin me energji elektrike dhe ligjit për nxitjen e përdorimit të burimeve të rinovueshme të energjisë.
Deri më 1 korrik 2026, ndarja e energjisë elektrike ishte e kufizuar rreptësisht vetëm në modele kolektive. Qiramarrësit në të njëjtën ndërtesë ose qytetarët në një komunitet lokal duhej të investonin bashkërisht në një impiant energjie dhe të përcaktonin paraprakisht përqindjet e ndarjes së energjisë.
Të gjithë pronarët e tjerë të impianteve individuale, të ashtuquajturit prosumatorë, që nuk ishin pjesë e këtyre modeleve, nuk kishin të drejtë ta ridrejtonin energjinë e tyre. Ata mund t’i dorëzonin të gjitha tepricat në rrjet vetëm përmes furnizuesit të tyre. Sipas sistemit të vjetër të matjes neto për prosumatorët, këto teprica i kalonin furnizuesit falas në fund të vitit, ndërsa sipas sistemit të ri të faturimit neto, që zëvendësoi matjen neto, furnizuesit i blinin këto teprica me çmime shumë të ulëta.
Duke nisur nga 1 korriku, çdo pronar individual i një impianti fotovoltaik fiton lirinë për t’i dërguar tepricat e tij në kohë reale, mbi bazë 15-minutëshe, te çdo matës individual në vend.
Rregullat e ndarjes varen nga modeli i vetëfurnizimit
Sipas Ministrisë së Mjedisit, Klimës dhe Energjisë, kuadri i ri rregullator përcakton rregullat e ndarjes së energjisë në varësi të modelit të zgjedhur të vetëfurnizimit ose vetëkonsumit.
Ata që janë ende në sistemin e matjes neto kanë privilegjin që rrjeti t’u ruajë falas tepricat gjatë verës dhe t’ua kthejë ato në dimër. Nga 1 korriku, ata lejohen të dhurojnë ose të transferojnë tepricën përfundimtare vjetore te një matës tjetër, por vetëm një herë në vit, gjatë shlyerjes përfundimtare, dhe jo muaj pas muaji. Ata nuk mund të marrin energji nga të tjerët.
Prodhuesit në sistemin e faturimit neto nuk kanë mundësinë e ruajtjes virtuale vjetore në rrjet. Nga 1 korriku, ata do të mund të transferojnë dhe të marrin energji në kohë reale.
Komunitetet e energjisë janë një tjetër model vetëfurnizimi, krahas matjes neto dhe faturimit neto. Më parë, ato funksiononin me përqindje të ndarjes të fiksuara dhe të dakordësuara paraprakisht. Kjo mund të çonte në humbje energjie, për shembull në rastet kur një anëtar nuk ndodhej në shtëpi.
Tani, ato do të fitojnë të drejtën për të rishpërndarë tepricat në kohë reale. Kjo do të thotë se energjia elektrike e papërdorur ridrejtohet automatikisht te një anëtar i komunitetit që po e konsumon atë pikërisht në atë moment, duke parandaluar kështu humbjen e energjisë.
Ato gjithashtu mund të transferojnë energji elektrike te komunitete të tjera ose konsumatorë individualë, si edhe të marrin energji prej tyre.
Parakushtet për ndarjen e energjisë
Parakusht për sistemin e ndarjes së energjisë janë matësit inteligjentë, të cilët regjistrojnë konsumin dhe prodhimin në kohë reale, çdo 15 minuta. Sipas rregullave të operatorit të sistemit të shpërndarjes, SODO, ndarja e energjisë është e mundur vetëm brenda të njëjtit furnizues. Si pala që jep energjinë, ashtu edhe pala që e merr atë, duhet të kenë kontrata furnizimi me të njëjtën kompani.
SODO ka përcaktuar gjithashtu se kontrata duhet të specifikojë saktësisht çelësin e ndarjes ose përqindjen e alokimit. Ndarja mund të jetë fikse ose dinamike, ku kjo e fundit praktikisht mundësohet vetëm përmes platformave digjitale të ofruara nga furnizuesit e energjisë. Aktualisht, GEN-I është i vetmi furnizues që ofron një platformë të tillë.
Kuadri rregullator dallon dy lloje ndarjeje bazuar në distancën brenda rrjetit, e cila lidhet drejtpërdrejt me sistemin e ri të tarifave të rrjetit të prezantuar nga Agjencia e Energjisë.
Ndarja lokale, ose ndarja brenda së njëjtës nënstacion, nxitet nga agjencia. Për këtë arsye, paguhet një tarifë rrjeti dukshëm më e ulët, pasi kjo formë nuk e rëndon sistemin më të gjerë të shpërndarjes dhe transmetimit.
Ndarja kombëtare, sipas rregullave të rregullatorit, përfshin pagesën e plotë të tarifës së rrjetit, në varësi të tarifave në fuqi në atë moment. Ekzistojnë pesë tarifa. Çmimi brenda një tarife varet nga sezoni i pikut, që është dimri, ose jashtë pikut, që është vera, si edhe nga intervalet specifike kohore gjatë 24 orëve.
Dhurime dhe shitje
Ndarja e energjisë mund të kryhet si aktivitet solidar ose si aktivitet tregtar. Kjo do të thotë se ajo mund të marrë formën e një dhurate, por edhe të një malli që blihet dhe shitet.
Hapi i parë dhe i detyrueshëm për të gjithë qytetarët dhe kompanitë që dëshirojnë të hyjnë në sistemin e ndarjes së energjisë është regjistrimi zyrtar në portalin shtetëror Moj Elektro. Kjo faqe shërben si qendër kryesore ku pronari i impiantit paraqet kërkesën dhe vendos të dhënat për matësit me të cilët dëshiron të ndajë tepricat e energjisë.
I gjithë procesi i regjistrimit dhe konfirmimit të kontratës në këtë portal duhet të përfundojë me sukses jo më vonë se dita e 10-të e muajit, në mënyrë që ndarja e energjisë të mund të nisë ditën e parë të muajit pasardhës./Përshtati nga Balkan Green Energy News, ekofin.al
